تحليل تاريخي و اجتماعي واقعه زلزله شيراز در قصايد خمسه پسران وصال

در طي سالهاي 1339 ه.ق تا 1269 ه.ق سه زلزله مهيب شيراز را بشدت لرزانده، تلفات انساني فراوان و ويراني و خسارات زيادي را به بار آورد. در اين ميان زلزله 1269 ه.ق براي شيراز و اهالي آن به عنوان يك بليه بزرگ شناخته شد. نزديك به يك چهارم جمعيت شهر از بين رفت و غير از خانه هاي مردم، بناهاي تاريخي مستحكم چون شاهچراغ، مدرسه خان و كليساي ارامنه آسيب ديد. تاثير وقايع مهم تاريخي در ادبيات و به ويژه ادبيات منظوم در تاريخ ادبيات ايران پيشينه اي ديرين دارد. مطمينا در شيراز كه شهر علم و شعر و ادب است واقعه زلزله 1269 ه.ق در ادبيات آن عصر نمايان شده است. اين حادثه مصادف با زمان حيات شاعران و هنرمندان بزرگي چون پسران وصال بوده است. پسران وصال هر كدام در رثاي مصيبت هايي كه اين واقعه بر مردم وارد ساخت، اشعاري را سروده اند و داوري با خطي خوش و زيبا اين اشعار را نوشته است. نسخه خطي قصايد خمسه در توصيف زلزله 1269 شيراز در كتابخانه مجلس نگهداري مي شود. اين جستار بر آن است اين اشعار را مورد تجزيه و تحليل قرار داده، با مقايسه با منابع موجود به يافته هاي مهم تاريخي، اجتماعي، جمعيتي و غيره دست يابد. اين بررسي و تحليل اطلاعات با ارزشي را در اختيار ما قرار مي دهد كه گاه در منابع تاريخي آن دوره مشاهده نمي شود.