سنجش فضايي رابطۀ آسيب‌پذيري محيطي و ظرفيت تاب‌آوري جامعۀ روستايي در استان آذربايجان شرقي

هدف: هدف اصلي از تدوين پژوهش حاضر، ارزيابي رابطۀ بين آسيب‌پذيري محيطي و تاب‌آوري جوامع روستايي به منظور ارتقاي ظرفيت تاب‌آوري در نواحي روستايي است. ضرورت وجود تفكر تاب‌آور در برنامه‌ريزي مخاطرات محيطي و تاب‌آورسازي جوامع روستايي به عنوان يكي از جوامع آسيب‌پذير در كشور، رويه ها و راه‌كارهاي مقابله با وقوع مخاطره را از پيش در نواحي روستايي ايجاد مي كند. روش: روش پژوهش توصيفي‌تحليلي و ماهيت آن كاربردي در نظام برنامه‌ريزي محلي و توسعۀ روستايي است. پس از بررسي مباني نظري و ادبيات حوزۀ سنجش آسيب‌پذيري و تاب‌آوري رويكردي بديع به اين منظور در سطح دهستان هاي استان آذربايجان شرقي ارائه شد. بر اين اساس، دو شاخص كلي سنجش آسيب‌پذيري (evi) و تاب‌آوري جوامع روستايي (rcri) با استفاده از 12 معيار در محيط نرم‌افزار gis انجام گرفت. يافته ها: نتايج حاصل از اين پژوهش نشان دهندۀ ميزان آسيب‌پذيري محيطي بالا در پهنه هايي از مركز، جنوب و شمال شرق استان در محدوده هاي مرزي شهرستان هاي ورزقان، هريس، چاراويماق وكليبر است؛ جايي كه مناطق ذكرشده در پايين ترين وضعيت تاب‌آوري روستايي قرار گرفته اند. تحليل نتايج نشان داده است، 7 دهستان به طور كامل و 16 دهستان با نيمي از مساحت آسيب‌پذيري روبه رو مي باشد. سنجش تاب‌آوري روستايي نشان دهندۀ قرارگيري كرانۀ غربي استان در بالاترين ميزان تاب‌آوري است. محدوديت ها: عدم وجود ادبيات نظري و رويكرد تجربي منسجم جهت سنجش تاب‌آوري جوامع روستايي، نبود اطلاعات كافي در سطح روستا و عدم اطلاعات مكاني در سطح روستا. اصالت و ارزش ها: وجود تفكر تاب‌آور در نظام برنامه‌ريزي محلي با برآورد ميزان آسيب‌پذيري در برابر تهديدات و مخاطرات محيطي زمينه را در تحقق توسعۀ پايدار روستايي محقق خواهد كرد. پژوهش حاضر با محوريت اين موضوع سعي كرده است تصويري از آسيب‌پذيري و تاب‌آوري به منظور ارتقاي ظرفيت تاب‌آوري در نواحي روستايي ارائه دهد.