14356

1399

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

نظر به سپري شدن چهار دهه از حيات انقلاب اسلامي و پيمودن گام اول، شايسته است با شناخت دستاوردها و تجارب اين 40 سال در بخش كشاورزي، نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهديدهاي موجود را احصا و براي سياستگذاري و برنامهريزي مبتني بر واقعيات ميداني، نيازها و اولويتهاي توسعه كشاورزي در گام دوم انقلاب استفاده كرد. در اين راستا در پژوهش حاضر با هدف تبيين جايگاه و چشمانداز بخش كشاورزي براساس توصيه هاي مقام معظم رهبري در «بيانيه گام دوم انقلاب»، وضعيت بخش در سرفصلهاي «علم و پژوهش»، «اقتصاد»، «عدالت»، «استقلال» و «سبك زندگي» كه در بخش كشاورزي ردپايي داشتند، در دو دوره قبل از پيروزي انقلاب اسلامي (1357-1335) و 40 سال بعد از انقلاب اسلامي مورد بررسي قرار گرفته و دستاوردها و چالشهاي مرتبط احصا شد. با توجه به نتايج بررسيها، رشد بيش از 5 برابري در توليد محصولات كشاورزي و خودكفايي در گندم، توسعه صنايع تبديلي و تكميلي و ايجاد ارزشافزوده مناسب، بهبود تراز تجاري به رغم وجود شرايط تحريمي، گسترش زيرساختهاي كشاورزي، پيشروي در خلق دانش و نوآوري و بهبود رفاه نسبي كشاورزان با انجام حمايتهاي بيمهاي و اعطاي تسهيلات و موارد ديگر ازجمله بركات و دستاوردهاي بخش كشاورزي در چهار دهه گذشته پس از پيروزي انقلاب اسلامي است. در كنار اين دستاوردهاي موفق، تغيير كاربري اراضي مناسب كشاورزي به شهري و صنعتي، خرد و پراكنده بودن اراضي كشاورزي، تخريب و تبديل اراضي منابع طبيعي بهويژه جنگلها و مراتع به اراضي زراعي و باغي جهت توليد مواد غذايي بيشتر و درنتيجه كاهش سطح پوشش گياهي، هرزروي و بهرهوري نامناسب استفاده از آبهاي سطحي و زيرزميني، كاهش جمعيت جوان و سالخوردگي جامعه كشاورزان، بالا بودن ميزان ضايعات محصولات كشاورزي و تشديد نابرابريها و شكاف طبقاتي بين شهر و روستا به عنوان نقاط ضعف و تهديدات جدي موجود در بخش كشاورزي هستند كه ممكن است توسعه كشاورزي در گام دوم انقلاب را با چالش مواجه كنند. البته با توجه به ظرفيتها و فرصتهاي بخش كشاورزي از قبيل نيروي انساني تحصيل كرده، تنوع اقليم و موقعيت جغرافيايي مناسب، نياز است كه براي تقويت جايگاه بخش كشاورزي در گام دوم انقلاب اسلامي و تحقق توسعه پايدار و عدالتمحور اين بخش، طرح جامع و هماهنگ با ساير بخشهاي اقتصادي براي كشاورزي و منابع طبيعي (اعم از جنگلها، مراتع، آب، خاك، ظرفيتهاي محيطي و اقليمي و غيره) تدوين شود كه در آن چشمانداز توسعه كشاورزي و ارتباط آن با ساير بخشها مشخص باشد. با توجه به نتايج مطالعه حاضر كه هدف اصلي آن عمدتاً بر بررسي سياستها، رويكردها و برنامههاي اجراشده و نتايج آنها در گام اول انقلاب اسلامي و بيان برخي چالشها و تهديدات اصلي در بخش كشاورزي متمركز است و ارائه برخي آمار از شاخصهاي توسعه كشاورزي به عنوان مصداق اين نتايج ذكر شد و همچنين نتايج مطالعات متعددي كه در اين حوزه طي ساليان مختلف انجام پذيرفته است، ضرورت دارد در سياستها، برنامهها، رويكردها، راهبردها و اقدامات اجرايي بازنگري صورت گيرد. از اين رو با توجه به فرصتها و تهديدهاي موجود در بخش كشاورزي و تأكيدهاي اسناد بالادستي مرتبط، به نظر ميرسد براي گام دوم انقلاب اسلامي بايد دو راهبرد اساسي امنيت غذايي پايدار با تأكيد بر ظرفيتهاي داخلي و صيانت از منابع طبيعي و پايه توليد و تأمين معيشت و اشتغال پايدار براي جوامع روستايي و عشايري و كشاورزان پيگيري شود. در راستاي تحقق اهداف راهبردي مذكور، سياستگذاري و مديريت يكپارچه توسعه كشاورزي و روستايي، مديريت دانش بنيان كشاورزي، بهبود نظام بازاريابي محصولات كشاورزي، هدفمند و كارامد نمودن حمايت ها از بخش كشاورزي در راستاي توسعه عدالت محور، تدوين الگوهاي بهينه كشت و حمايتهاي لازم و كافي به منظور برنامه ريزي و بسترسازي اجراي آن در راستاي خودكفايي و تأمين امنيت غذايي، احيا و تقويت توان توليدي كشاورزي با استفاده از نژادهاي داخلي يا ذخاير ژنتيكي و تدوين برنامه جامع آبخيزداري و آبخوانداري ازجمله پيشنهادهاي مورد تأكيد هستند.