14641

1400

فارسي

تهران مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ايران

گزارش پژوهشي

هدف اين گزارش معرفي الگوهاي تعريف، محاسبه و اخذ ماليات بر مجموع درآمدِ (اشخاص حقيقي) در جهان است. در نظام ماليات بر مجموع درآمد (برخلاف نظام مالياتي كنوني ايران كه مبتني بر اخذ جداگانه ماليات از پايه هاي مختلف درآمدي است) ماليات همه منابع درآمدي اشخاص حقيقي در پايان سال با نرخ مشخص و پس از لحاظ معافيت پايه، هزينه قابل قبول و اعتبار مالياتي محاسبه و اخذ مي شود. به طور كلي شيوه هاي تعريف، محاسبه و اخذ ماليات بر مجموعِ درآمد اشخاص حقيقي به سه دسته كلي تقسيم مي شود كه عبارتند از: الگوي فراگير، الگوي دوگانه و الگوي هموار. تمايز اين الگوها در برخورد يكسان يا متفاوت با درآمد ناشي از كار و درآمد ناشي از سرمايه، نرخ تصاعدي يا هموار و تعدد معافيت ها و هزينه هاي قابل قبول است. در الگوي ماليات بر مجموع درآمد فراگير برخورد يكساني با كار و سرمايه صورت مي گيرد و همه درآمدهاي مؤدي ـ بدون توجه به منشأ و نوع آن ـ مشمول ماليات با نرخ هاي تصاعدي مي شود؛ در اين الگو معمولاً معافيت ها و تخفيفات متنوع و گسترده اي وجود دارد. الگوي فراگير از نظر تحقق كارايي اقتصادي به دليل نرخ تصاعدي و معافيت هاي متعدد چندان مطلوب نيست. ولي عدالت عمودي (بازتوزيع) به نحو مطلوبي در اين الگو تحقق مي يابد. همچنين از نظر سادگي نيز، جزو الگوهاي پيچيده ارزيابي مي شود. در الگوي ماليات دوگانه، رفتار متفاوتي با كار و سرمايه صورت مي گيرد؛ به اين نحو كه معمولاً يك ماليات تصاعدي بر درآمد ناخالص نيروي كار وضع مي شود و يك ماليات بر مجموع درآمد با نرخ ثابت نيز بر همه منابع درآمدي فرد اعم از كار و سرمايه وضع مي گردد. به بيان ديگر در الگوي دوگانه، نيروي كار مشمول ماليات مضاعف مي شود و دو بار ماليات مي پردازد. در اين الگو، كارايي بيش از الگوي فراگير تأمين، ولي عدالت افقي به علت تفاوت در نرخ ماليات بر درآمدهاي كار و سرمايه تا حدي نقض مي شود. اهداف عدالت عمودي و سادگي نيز در الگوي دوگانه در حد متوسطي محقق مي شوند. در الگوي ماليات هموار يك ماليات تك نرخي نسبتاً پايين بر همه منابع درآمدي شخص حقيقي وضع مي شود. در اين الگو نيز برخورد يكساني با درآمدهاي ناشي از كار و سرمايه صورت مي گيرد. برخي از انواع ماليات هموار داراي معافيت پايه هستند و يك نوع آن نيز داراي اعتبار مالياتي پايه (درآمد پايه همگاني) است. الگوي ماليات هموار، الگويي ساده (با كمترين پيچيدگي) است كه اهداف كارايي و عدالت افقي را محقق مي نمايد؛ چنانچه اين الگو با اعتبار پايه قابل توجه همراه باشد عدالت عمودي (بازتوزيع) را نيز در حد مطلوبي تأمين مي كند. شايان ذكر است كه كشورهاي مختلف در مقام اجرا با تغييرات جزئي يا مستثنا نمودن موارد محدودي، از مرزبندي تعاريف الگوهاي سه گانه فوق اندكي فاصله مي گيرند، ولي به طور كلي مي توان آنها را در همان سه دسته تقسيم بندي كرد. در پايان اين گزارش با توجه به تجربه جهاني به ويژه با تأكيد بر شرايط خاص كشورهاي در حال توسعه برخي ملاحظات تقنيني و اجرايي ماليات بر مجموع درآمد با توجه به شرايط اقتصادي، فرهنگي و سياسي جمهوري اسلامي ايران تشريح شده است.