14906

1401

فارسي

8681123

گزارش

پس از محور تاريخي توسعه (اروپاي غربي و آمريكاي شمالي)، تنها چند كشور شرق آسيا به فاصله چند دهه توانسته اند به مجموعه اين كشورها بپيوندند. مطالعات زيادي پيرامون تجربه اين كشورها شكل گرفته و تلاش كرده اند مؤلفه هاي اصلي توسعه سريع شرق آسيا را شناسايي كنند. در اين ميان دو رويكرد حدي مطرح است؛ رويكرد اول مسير توسعه شرق آسيا را مبتني بر ديدگاه هاي بازارمحور و استفاده از آنچه در دهه هاي اخير تحت عنوان اجماع واشنگتن طرح شده است؛ مي داند و رويكرد دوم، مسير توسعه شرق آسيا را مبتني بر مداخلات جدي تر دولت مي داند؛ اين رويكرد تحت عنوان دولت توسعه گرا شناخته مي شود. به نوعي جنگ روايت هايي ميان اين دو رويكرد وجود دارد در مورد توصيف آنچه واقعاً در شرق آسيا رخ داده است. بررسي دقيق مسير توسعه كشورهاي شرق آسيا نشان مي دهد كه بسياري از اقدام هاي دولت ها در اين كشورها مغاير با ديدگاه هاي بازارمحور بوده است. رويكرد دوم، دولتي را توسعه گرا مي داند كه توسعه اقتصادي را اولويت اصلي خود به طور مستمر بداند، بازار را با ابزارهاي تدوين شده و از طريق يك آژانس راهبر كه گلچيني از نخبه ترين افراد درون بوروكراسي دولتي است، هدايت كند؛ ازسوي ديگر، باب مشاوره و هماهنگي با بخش خصوصي از طريق نهادها و انجمن هاي مشورتي مفتوح باشد و بوروكرات هاي دولتي از طريق بسط يدي كه در اختيار دارند، بتوانند اهداف توسعه اي دولت را پيش ببرند. به نظر مي رسد اين رويكرد كلي در شرق آسيا جاري بوده است. به بيان ديگر، بوروكراسي اقتصادي و تعامل دولت و بخش خصوصي دو مؤلفه اصلي ادبيات دولت توسعه گرا را تشكيل مي دهند. در اين ميان، نقش محوري آژانس هاي راهبر در ادبيات دولت توسعه گرا مورد تأكيد واقع شده است. آژانس راهبر كاركرد اتاق فكر را دارد، مسير توسعه اقتصادي را ترسيم مي كند، تصميم مي گيرد كه براي ارتقاي ساختار و افزايش رقابت پذيري صنعتي كشور در سطح بين المللي كدام صنايع بايد وجود داشته باشند و به وجود كدام صنايع ديگر نياز نيست، نوعي اجماع براي برنامه هاي خود در ميان بخش خصوصي ايجاد مي كند و از ابتكار عمل بخش خصوصي حمايت مثبت مي كند. آژانس راهبر بايد مراقب اهداف عملياتي مانند ايجاد تنوع در صنايع، متنوع سازي بازارها، كاهش وابستگي به واردات مواد اوليه و اشتغال بيشتر در صنايع خاص باشد و با تجزيه و تحليل چگونگي تأثير سياست هاي مختلف، براي تحقق اين اهداف تلاش كند. اين آژانس بايد خود را يك سازمان استراتژيك بداند. ادبيات دولت توسعه گرا عموماً در توصيف عملكرد آژانس هاي راهبر در كشورهاي شرق آسيا (ژاپن، كره جنوبي و تايوان) بسط يافته است. در ادبيات دولت توسعه گرا تأكيد شده است كه آژانس هاي راهبر به نوعي جزاير شايستگي در ميان انبوهي از بوروكراسي اقتصادي بوده اند. اين موضوع دقيقاً نقطه مقابل انديشه هايي است كه تصور مي كنند همه بوروكراسي ها در شرق آسيا عملكرد و كيفيت يكساني داشته و يا بايد براي آغاز توسعه اقتصادي همه بوروكراسي را متحول كرد. اين گزارش، گزارش نخست از سلسله گزارش هايي است كه بنا دارد با بررسي ادبيات و نمونه هاي كلاسيك آژانس هاي راهبر، درنهايت به ارائه تجويزات مشخصي در باب نهاد متولي توسعه در ايران امروز بپردازد. گزارش اول با تأكيد بيشتر بر ادبيات موضوع، نگارش شده و در گزارش هاي بعدي به نمونه هاي كلاسيك آژانس هاي راهبر (به طور خاص وزارت تجارت بين الملل و صنعت ژاپن و همچنين وزارت اقتصاد ايران در دهه 1340 شمسي) پرداخته خواهد شد و اين گزارش ها مقدمه اي براي آسيب شناسي و ارائه توصيه هاي سياستي مشخص براي ايران امروز در گزارش نهايي خواهد بود.