14992

1401

فارسي

8682407

گزارش

در سال هاي اخير طرح بانك مركزي با هدف اصلاح قوانين بانكداري مركزي در دستور كار مجلس شوراي اسلامي قرار گرفته است. پس از اعمال تغييرات فراوان در متن طرح در طول سالهاي اخير، نهايتاً كليات اين طرح در سال 1400 و به صورت دو شوري به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد. در خلال بررسي شور دوم واكنش¬ها و و اختلاف نظرهاي جدي در خصوص ابعاد مختلف طرح به مجلس شوراي اسلامي منعكس شد و كميسيون اقتصادي مجلس نيز در نامه اي خطاب به بسياري از صاحب نظران و منتقدان طرح از ايشان درخواست كرد نقطه نظرات خود را در خصوص اين طرح به كميسيون مذكور ارسال كنند. يكي از نكات جالب توجه، وجود اختلاف نظرهاي جدي ميان منتقدين طرح خصوصاً درباره ميزان استقلال بانك مركزي از دولت بود. عده اي از صاحب نظران بر اين باور بودند كه استقلال بانك مركزي در گزارش شور اول طرح فراتر از حد بهينه است و اين مي تواند مشكلاتي را به بار آورد. از طرف ديگر عده اي عقيده داشتند دقيقاً همان گزارش شور اول طرح فاقد اصول و ملزومات اوليه استقلال بانك مركزي است و شرايط بانك مركزي را از نظر استقلال نسبت به وضع كنوني بدتر مي كند. پيش بيني مي شود، اين اختلاف نظر در خصوص گزارش شور دوم طرح نيز وجود داشته باشد و ميزان استقلال بانك مركزي از دولت محل اختلاف نظر خواهد گرديد. در گزارش حاضر تلاش شده است، بدون قضاوت در رابطه با خوب يا بد بودن استقلال بانك مركزي از دولت، با استفاده از شاخص هاي معتبر و مطرح شده در ادبيات، ميزان استقلال بانك مركزي در گزارش شور اول و دوم كميسيون اقتصادي در خصوص طرح بانك مركزي، اندازه گيري و با ميزان استقلال ساير بانك هاي مركزي دنيا مقايسه شود. علي رغم انتقاداتي كه ممكن است به شاخص هاي مزبور وارد باشد اما به دليل استفاده گسترده از آنها در ادبيات و امكان مقايسه عدد شاخص با ساير كشورها، در اين گزارش اين شاخص¬ها مورد استفاده قرار گرفت. به منظور ايجاد امكان مقايسه بهتر، ميزان استقلال بانك مركزي در قوانين جاري كشور نيز اندازه گيري شده و با دو ويرايش طرح بانك مركزي (شور اول و دوم) مقايسه گرديده است. شايان ذكر است كه در گزارش حاضر صرفاْ به مقوله اندازه گيري استقلال قانوني بانك مركزي از دولت پرداخته شده و بررسي استقلال بانك مركزي از شبكه بانكي كه اهميت آن نيز بسيار زياد است به گزارش¬هاي ديگر محوّل شده است. نتايج نشان مي دهد ميزان شاخص استقلال قانوني بانك مركزي در طرح بانك مركزي (گزارش شور اول طرح «مسئوليت، اهداف، ساختار و وظايف بانك مركزي» كه كليات آن به تصويب صحن علني مجلس رسيده است و همچنين گزارش نهايي شور دوم كميسيون كه براي بررسي به صحن علني ارسال شده است) در مقايسه با قوانين فعلي افزايش نسبي يافته اما افزايش آن به ميزاني است كه كماكان وضعيت استقلال قانوني بانك مركزي در زمره 25 درصد كشورهاي با كمترين درجه استقلال قرار خواهد گرفت. نهايتاً مقايسه استقلال قانوني بانك مركزي (از دولت) در گزارش شور دوم و اول طرح بانك مركزي حاكي از عدم تغيير استقلال در يكي از شاخص هاي مورد بررسي و كاهش 12 درصدي استقلال بانك مركزي در گزارش شور دوم به نسبت شور اول در شاخص ديگر است.