بررسي ذكر در عرفان اسلامي بر پايه مرصاد العباد نجم رازي

چكيده: ذكر در تصوف همواره جايگاه ويژه اي داشته و به عنوان يكي از اركان سير و سلوك در ساختار عرفان اسلامي مطرح شده است. اين اهميت تا جايي است كه انتخاب ذكر، نوع و روش دريافت آن توسط سالك، چگونگي اداي آن، شرايط انتقال دهنده و دريافت كننده، همگي با دقت تعريف شده اند و رسوم و دستورهاي خاصي دارند. در اين پژوهش تلاش بر آن است تا با نگاهي عميق تر به مسأله ذكر، به مطالعه چيستي ذكر و جايگاه آن در تصوف اسلامي پرداخته، انواع آن، از جمله ذكر زيان و ذكر دل، چرايي برتري ذكري بر ذكر ديگر، بويژه ذكر لا اله الا الله، چگونگي و شرايط دريافت آن از شيخ توسط سالك، چگونگي اداي آن، وظايف شيخ و سالك و تأثيرات متوقع از ذكر را بررسي كنيم. «مرصادالعباد من المبداء إلى المعاد» اثر نجم الدين رازي، معروف به دايه، از عرفاي تأثيرگذار قرن ششم و هفتم هجري قمري، كتابي است كه در طول قرون و اعصار، از مهم ترين منابع تصوف بوده است و مرجعي براي ساير كتب عرفاني پس از خود قلمداد مي شود. تحقيق حاضر درباره ذكر بر پايه نظر رازي انجام شده و در كنار آن، نظر موافق و مخالف برخي از عرفا و عرفان پژوهان تأثيرگذار با عقايد رازي مقايسه شده است.