نماد پردازي چاه در حماسه هاي ملي

نمادگرايي در طول حيات بشر ثابت كرده است كه بيشترين تأثير را در انتقال و جايگزيني مفاهيم در ذهن مخاطبان داشته است؛ از جمله آن، نمادپردازي در واژه چاه است. چاه در تمام سنتها به نوعي مقدس است چرا كه بر گرفته از سه نظم كيهاني است؛ آسمان، زمين و زير زمين و سه عنصر آب ، خاك و باد. همچنين پيوند ديرينه اي كه چاه به همراه آب دارد سبب نوعي دوگانگي و تناقض در بكارگيري معناي آن شده است؛ زيرا از يك سو با آب كه نمادي از پاكي و زلالي و زندگي است ارتباط دارد و از سوي ديگر به دليل تاريكي و ارتباط آن با جايگاه مردگان، نماد پليدي، سياهي و مرگ به حساب مي آيد. واژه چاه در حماسه نيز بسامد بالايي دارد و همچنان دوگانگي و چند معنايي در آن موج مي زند. اين جستار بر آن است با آوردن نمونه هايي از چاه در چند حماسه ملي؛ از جمله كمدي الهي، بهشت گمشده، گيل گمش، مهابهارت، ايلياد و شاهنامه فردوسي، اين واژه چند قطبي را معنا و به نماد پردازي آن از منظر فرهنگ و اساطير كهن بپردازد كه در آن صورت، پس از جمع كردن تفسيرهاي متضاد از چاه، ديگر نه معناي دام و مرگ؛ بلكه معناي رهايي و تولد دوباره و حياتي جاويد را نويد مي بخشد.