شاهنامه، رهايي از اهريمن در پرتو اخلاق‎مداري

غالب آثار ادبي را مي‎توان آيينۀ تمام نماي تعاليم اخلاقي دانست كه مفاهيم‌ والاي انساني و اخلاقي را در خود انعكاس داده‎اند. سئوال پژوهش آن است كه فردوسي چگونه مباحث تعليمي و اخلاقي را در داستان‎هاي حماسي و اسطوره‎اي گنجانده و به چه شيوه‎اي آن‌ها را بيان نموده است؟ نفي رفتارهاي اهريمي چگونه و تا چه حدي مورد توجه فردوسي بوده است؟ شاهنامه فردوسي بزرگ‌ترين اثر حماسي در زبان فارسي به شمار مي‎رود كه سرايندۀ آن در ضمن بيان مفاهيم و باورهاي اسطوره‌اي و تاريخي، مضامين اخلاقي را به طور گسترده در قالب تضاد خير و شر بيان نموده است. اين اثر سترگ اگرچه اثري حماسي است، اما سرشار است از آموزه‌هاي اخلاقي چون: دعوت به‌ نيكي و تلاش براي گسترش آن‌، تأكيد‌ بر خردورزي و توصيه به گفتار و رفتار خردمندانه‌، دفاع از مظلوم و مبارزه با ظالم و ستمكار، نكوهش ظلم و ظلم‎پذيري‌، نفي آز، تبيين آفت‎هاي دروغ‌، پرهيز از پيمان شكني، هشدار دربارۀ تجاوز‌ به‌ حقوق ديگران. به طور كلي رفتار اهريمني هر عملي است كه با بدي و زشتي پيوند دارد. در شاهنامه هر رفتاري كه سبب پيدايش رفتار اهريمني گردد، نكوهش ‎شده است. تبيين مفاهيم و مصداق‎هاي گوناگون نيك و بد و درگيري ميان خير و شر يكي از اساسي‌ترين مفاهيم اخلاقي در شاهنامه است كه شالودۀ اصلي بسياري از داستان‎ها به شمار مي‎رود. در اين زمينه بايد گفت: مباحث تعالي بخش شاهنامه به حدّي گسترده و عميق است كه مي‎توان آن را كتاب انسان‌سازي و رهايي از اهريمن دانست. در اين مقاله به بحث و بررسي مفاهيم اخلاقي شاهنامه و نقد و بررسي شيوۀ بيان اين مضامين پرداخته شده ونمونه‎هايي از مباحث تعليمي و تربيتي كه در بطن داستان‎هاي حماسي بيان شده مورد كنكاش قرار گرفته است تا خواننده با تحليل آن بتواند از رفتارهاي اهريمني در امان بماند.