تعاليم اخلاقي در شاهنامه‌ي فردوسي

اخلاق در لغت به معني خلق و خو و چگونگي استفاده از توانايي‌هاي دروني نظير گفتار، شنيدار و حتي چگونگي استفاده از توانايي‌هاي فيزيكي است. اين واژه نسبتا كوچك از گذشته‌هاي بسيار دور مورد توجه بوده است و در قرآن كريم نيز بسيار از آن ياد شده و مردم به نيكوكاري و خوش رفتاري با يكديگر سفارش شده‌اند. وجود انديشه‌هاي اخلاقي در شعر فارسي كه از فرهنگ و تربيت ديني بهره مي‌گيرد به ادبيّات و شعر فارسي غناي خاصي بخشيده است. با اينكه موضوع اصلي شاهنامه، حماسه و داستان دليري ايرانيان در برابر دشمنان است كمتر توقع مي‌رود در اين اثر عظيم نكات حكمت آميز و تعاليم اخلاقي مندرج باشد اما شاهنامه علاوه بر داربودن تمامي خصوصيات ادب حماسي، مملو از جنبه‌هاي ديگر ادبي است و فردوسي توانسته است در لابه‌لاي داستانهايش از زبان خود و قهرمانان به بيان تعاليم اخلاقي بپردازد. حكيم ابوالقاسم فردوسي در شاهنامة خود همپاي احياي اساطير و رسم و آيين و آداب و سنّت و قصّه و روايات و امثال و حكم و بازگويي صفحه‌هاي درخشان تاريخ ايران باستان والاترين انديشه‌هاي اخلاقي مردم را پيوسته با افكار و احساسات بشردوستي‌اش به رشتة نظم كشيده است. از اشعار شاهنامه سودمند‌ترين درس اخلاقي را مي‌توان آموخت و رموز زندگي، سياست، كشورداري، خداشناسي، فن معاشرت و مردم‌داري را ياد گرفت. علاوه بر اين پندهايي كه شاهان و پهلوانان به فرزندان و مردم خويش مي‌دهند و عبرتي كه فردوسي در انتهاي داستانها از زندگي گرفته است همه و همه راههاي بسيار مفيدي براي تزكيه نفس و بهبود اخلاق مي‌باشد. اين مقاله كه به روش اسنادي(كتابخانه‌اي) صورت گرفته بر آن است تا برخي مضامين تعليمي اخلاقي شاهنامه را كه فردوسي بر آن تاكيد دارد را بررسي كند.