شاخص‌هاي ذهني توسعه انساني در اسناد فرادستي جمهوري اسلامي ايران

انديشه شاخص هاي ذهني توسعه پس از كم رنگ شدن شاخص هاي عيني در ادامه سير تكامل توسعه انساني مطرح گرديد. نگارش حاضر ضمن اشاره به شاخص هاي عيني كه نگرش غالب پژوهش هاي توسعه است، به بررسي شاخص هاي ذهني مي پدازد. اين شاخص ها به الزاماتي فراتر از شاخص هاي عيني نظير باسوادي، اميد به زندگي و شاخص درآمدي اشاره دارد؛ به گونه اي كه به مدد آن، فضايي بدون تبعيض فراهم آيد و در سايه آن، امنيت و حقوق انساني تضمين گردد؛ برآيند اين فرايند است كه افراد ازطريق مشاركت سازنده مي توانند قابليت هاي خويش شكوفا كنند. از اين رو كوشش مي شود راهكاري مناسب جهت بهبود توسعه انساني درايران، از رهگذر شاخص هاي ذهني ارائه گردد. روش كار، روش جديد سازمان ملل به ويژه گزارش توسعه انساني سال ۲۰۱۵ است كه تحقق شاخص هاي ذهني را مقدمه رفاه انساني مي داند. معيارهاي توسعه انساني شامل حق تعيين سرنوشت، حقوق انساني وصيانت ذات است كه توسط آمارتيا سن مطرح شده و از سوي محبوب الحق به روند هاي بين المللي راه يافته است. پژوهش حاضر به پيگيري اين شاخص ها در اسناد فرادستي جمهوري اسلامي ايران با تأكيد بر قانون اساسي و برنامه توسعه پنجم پرداخته است. باوجود تصريح قانون اساسي، برنامه پنجم توسعه نسبت به اين شاخص هاي ذهني بي توجه بوده است. شواهد و قرائن بيان گر آن است كه از رهگذر شاخص هاي ذهني است كه مي توان وضعيت توسعه انساني را ارزيابي و جهت ارتقاي و توسعه جمهوري اسلامي ايران اقدام نمود.