جامعه توسعه‌يافته اسلامي از ديدگاه شهيد مطهري

استاد مطهري دو مفهوم «پيشرفت» و «تكامل» را كه در ارتباط با مفهوم توسعه هستند از يكديگر تفكيك نموده است. «هر تكاملي پيشرفت هست، ولي هر پيشرفتي تكامل نيست. در مفهوم پيشرفت، هم سطحي مأخوذ است، ولي در مفهوم تكامل، تعالي مأخوذ است و لااقل در مفهوم پيشرفت شرطش ناهم سطحي نيست و اعم است. پس پيشرفت با مطلق حركت است اعم از افقي و عمودي و يا خصوصي افقي است ولي تكامل، حركت عمودي است (مطهري، 1385: 229)». «وقتي كه ما مي‌گوييم تكامل اجتماعي، در مفهومش تعالي انسان از نظر اجتماعي است نه صرف پيشرفت. اي بسا چيزهايي كه براي انسان و جامعه انساني پيشرفت باشد، ولي براي جامعه انساني تكامل و تعالي شمرده نشود؛ پس تكامل با پيشرفت و همچنين با توسعه تفاوت دارد». (توسعه و پيشرفت تقريباً يك مفهوم دارند) (مطهري، 1366: 13). ايشان بر اين باورند كه براي ايجاد شاخص‌هاي توسعه و استانداردهاي زندگي شرايطي لازم است كه او آن را تطور اجتماعي نام مي‌نهد و در نتيجه تطور است كه توسعه پديد مي‌آيد. از ديدگاه او، عوامل و موجبات اين امور عبارتند از «علم، عقل، اخلاق، تربيت، دين و ايمان»(مطهري، 1384: 45). مطهري با طرح اين سوال كه «آيا اسلام چگونه جامعه‌اي مي‌خواهد؟» ويژگي‌هاي يك جامعه مطلوب توسعه يافته را چنين تشريح مي‌كند: استقلال به عنوان نخستين ويژگي جامعه توسعه يافته، علم به عنوان محور و موتور محرك توسعه، آزادي به عنوان ابزار و لوازم توسعه. در مقاله پيش‌رو تلاش مي‌گردد هر يك از موارد مذكور براساس روش توصيفي تحليل مورد بررسي و كاوش قرار گيرد.