صورت‌بندي و تأملي در رهيافت‌هاي «قلمرو دين»

قلمرو دين از موضوعات پر چالش، مرتبط با الگوي پايه پيشرفت اسلامي و تأثير گذار بر سپهر سياسي جوامع اسلامي به ويژه ايران است. از نظر معرفتي رهيافت هاي متعددي به قلمرو دين قابل احصاء است كه هر يك داراي نقاط قوت و ضعف متعددي مي تواند باشد. رهيافت حداكثري مطلق، رهيافت حداقلي، رهيافت اكتفا به ارزش هاي اخلاقي و بيان كليات، رهيافت دين متضمن يكى از احكام پنجگانه (واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح) و رهيافت تشكيل دين از عقل و نقل اهم اين رهيافت هاست. بر اين اساس دغدغه بنيادين مقاله طرح رهيافتي است كه در نسبت با شرايط ذهني و مختصات عيني جامعه نقاط ضعف رهيافت هاي پيشين را نداشته و از قوت بيشتري برخوردار باشد. بدين ترتيب پرسش اصلي، مختصات رهيافت مطلوب به قلمرو دين و چگونگي تحليل ادعاها و نقاط ضعف رهيافت هاي موجود است. بر اين پايه است كه مقاله آن رهيافت ها را نابسنده دانسته و با نقدشان به طرح رهيافت قلمرو اعتدالي و انفكاكي دين بر اساس روش اجتهاد كلامي مي پردازد. ويژگي‌هاي اين الگو نيز عبارت از عدم مقبوليت رهيافت هاي حداكثري و حداقلي مطلق، سلسله مراتب و انفكاك قلمرو دين در عرصه هاي مختلف زيستي، سلسله مراتب و انفكاك قلمرو دين در ساحت هاي مديريتي، تفكيك دين و شريعت، تكاليف شرعي دائر مدار هدايت، و اجتهاد مستمر است.