بازخواني و تحليل گفتمان «حجّ» در قرآن كريم

بررسي احكام والاي قرآن كريم بر اساس اسلوبي عقلگرا توجه بسياري از مفسران، قرآن‌پژوهان و مستشرقان را به خود جلب كرده است. از جمله علومي كه در وصول به اين هدف به ياري پژوهشگر آمده­ است، مي­توان به واژه‌شناسي، كاربردشناسي، معناشناسي و غيره اشاره كرد. اين علوم به عنوان دست­مايه­هايي جهت دريافت معاني قرآن كريم نقش بسزايي دارند. در حال حاضر تحليل گفتمان پا را فراتر نهاده و با تلفيق علوم مذكور، روشي بديع و كاربردي­ در حوزه شناخت مفهوم آيات قرآن آفريده است. در اين مسير پس از آنكه معناي واژه‌هاي و ارتباط نحوي آنها آشكار شد، به ويژگي­هاي متكلم، مخاطب و شرايط گفتگوي موجود ميان اين دو عنصر پرداخته مي‌شود و در پايان، واكنش مخاطب پس از دريافت پيام مورد بررسي قرار مي‌گيرد. پژوهش حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي، بر آن است تا پس از بيان تعريفي از «گفتمان» و تاريخچه آن، «كاربردشناسي» و «بافت»، كه مباني اصلي تحليل گفتمان به­شمار مي­آيند، به ترسيم بافت پيراموني گفتمان «حجّ» و تحليل گفتمان آن در قرآن كريم و شرايط حاكم ميان دو سوي اين تعامل گفتاري ـ خداوند و بندگان ـ و دستاويزهاي عنصر گوينده براي اقناع مخاطب پرداخته و در پايان شرايط تحقّق گفتمان «حجّ» را مورد بررسي قرار ‌دهد.