انگاره حج در سفرنامه منظوم بانوي اصفهاني

سفرنامه‌هاي بسياري درباره حج نوشته شده كه يكي از اين آثار گمنام و به‌جا مانده از قرن دوازدهم هجر ي، سفرنامه‌اي است با عنوان «سفرنامه منظوم بانوي اصفهاني «در قالب مثنوي در 1200 بيت . سراينده آن، شهربانوبيگم (1120ق)، بانويي فرهيخته از ديار اصفهان است. او اين مثنوي را در راه سفر حج سروده و در آن به بسياري از نكات جغرافيايي، وضعيت شهرها، روستاها، راه‌ها و چگونگي سفر در آن زمان و خُلق و خوي مردمان شهرها و مناطق گوناگون اشاره كرده است. از جمله ويژگي‌هاي اين كتاب، اشاره‌هاي شاعر به كاروان‌هاي بزرگ حج در آن زمان است؛ يعني سه محمل ايران، عرب و شام . او درباره هر يك از اين كاروان‌ها ويژگي‌هاي خاصي بيان كرده و چگونگي حركت آنها به طرف مكه و نيز چگونگي برگزاري مراسم گوناگون حج (به‌ويژه حج‌گزاري شيعيان در قرن دوازدهم هجري) را به خوبي ترسيم كرده است. از جمله دلايل اهميت اين اثر، نگاه شاعرانه و البته ظريف و زنانه‌اي است كه نويسنده نسبت به ديده‌ها و مشاهدات خويش در طول سفر داشته است؛ زيرا سراينده آن، بانويي دانشمند بوده كه شجاعانه پاي در راه سفر حج نهاده و مشاهدات خود را به صورت منظوم و با نگاه ظريف زنانه به نظم كشيده كه در تاريخ ادبيات و زبان فارسي حائز اهميت است.