اسرار انحطاط ملّت‌ها و راز رهايي از آن درشعر و انديشه¬ي علاّمه اقبال لاهوري

علاّمه محمد اقبال لاهوري، مرد دين و دنيا، ايمان و خرد، فلسفه و دانش و جهاد و عقيده و فرهنگ؛ از چهره‌هاي درخشان سياسي، فرهنگي و ادبي است كه تاريخ انسانيت به خود ديده است. او نقش مهمي در بيداري ملّت مسلمان و مبارزه عليه استعمار سياسي و فرهنگي داشت و هوشمندانه دردها و آلام جامعه‌ي اسلامي را دريافت و آن‌ها را تحت يك لوا به اتّحاد و يكپارچگي فرا خواند و با مضراب سخن محكم و مقتدرانه‌ي خود تارهاي وجود مردم خفته‌ي عصر خود را به جنبش درآورد. حضور او در اروپا و آشنايي با كيفيت زندگي اروپاييان افق نگرش او را وسعت بخشيد. چون به وطن بازگشت در فعاليت‌هاي آگاهي بخش خويش با انتقاد از زبوني و خودباختگي و بردگي ملّت‌هاي مسلمان، منادي آزادي، استقلال، عزّت نفس و حفظ هويت ديني شد و با پيشنهاد تأسيس دولت مستقلّ اسلامي، جامعه‌ي خودباخته‌ي عصر خود را به جامعه‌اي خوديافته بدل كرد. دريافته بود كه ابرقدرت‌هاي استعمارپيشه با طرح شعار ملّي گرايي و برنامه ريزي براي شكل دهي به تعصّبات قومي و نژادي و با نماياندن تكنولوژي و فنون پيشرفته‌ي مادّي خود در پي آن‌اند تا خودباختگي و ضعف اراده و بي‌هويتي و اختلاف را بين ملّت‌هاي مسلمان اشاعه دهند پس با يادآوري ارزش‌هاي فردي و مقام متعالي انساني و با تأسّي از بينش اسلامي در قلب‌هاي خفته‌ي مردم بذر شور و حماسه افكنده، جايگاه واقعي آن‌ها را بدانان نماياند و آن‌ها را به وحدت اسلامي فراخواند.