روش آيت الله معرفت در نقد احاديث تفسيري

حديث، از دو جهت داراي اهميت است؛ يكي آنكه در كنار قرآن، خود منبعي از منابع دين اسلام است، و ديگر آنكه در موارد بسياري به تبيين و تفسير واژگان و گزاره‌هاي قرآني مي پردازد. با اين حال، احاديث هيچ‌گاه اعتباري چون قرآن نداشته و ندارند، زيرا هم در متن و هم در طريق نقل آنها آسيب‌هايي پديد آمده است. از اين ‌رو، بر خلاف قرآن، احاديث نياز به بررسي و «نقد» دارند تا هم از صدور آنها اطمينان حاصل شود، و هم مراد معصومان از لابلاي متن‌هايي كه گاه غريب، مضطرب يا مشكل‌اند، به صورتي مفهوم گردد كه با قرآن، سنت قطعي، عقل و روح اسلام سازگار افتد. آيت الله معرفت كه با خلق مجموعه «التمهيد»، به كاري سترگ دست زدند، بعد از عمري انديشه در علوم و اصول و مقدمات تفسير، در صدد برآمدند تا با بهره‌گيري از اين دانش و بينش وسيع و عميق، تفسيري اثري و جامع، با استفاده از ميراث تفسير مأثور فريقين، به جامعه اسلامي عرضه كند. ايشان با معتبر دانستن احاديث تفسيري و با وسعت نظر در باب روايات منقول از صحابه و تابعين، مجموعه ميراث فريقين در اين باب را گنجينه‌اي فاخر از معرفت قرآني دانسته‌اند، تا جايي كه به نظر ايشان، با بررسي جامع اين احاديث و تمييز صحيح از سقيم و دقت در فهم درست آنها، نه تنها هيچ نقطه ابهامي درباره مفاهيم قرآني باقي نمي‌ماند، بلكه اين احاديث، الگوهاي صحيح فهم و استنباط و تفسير قرآن را پيش روي مفسران اجتهادي قرار خواهد داد. علّامه معرفت ضمن اذعان به برخي جعليات، اسرائيليات و شذوذات در ميان روايات تفسيري، به ناكارآمدي بررسي رجالي در مورد بسياري از روايات تفسيري قائل شده و معتقدند كه مهم‌ترين شيوه براي بررسي آنها بررسي محتوايي است. ايشان معيار اصلي در نقد محتوايي روايات را عرضه بر محكمات دين شامل قرآن، سنت قطعي و عقل دانسته‌اند.