بررسي ذكر در عرفان اسلامي بر پايۀ مرصاد العباد نجم رازي

ذكر در تصوّف همواره جايگاه ويژه‌اي داشته و به عنوان شيكي از اركان سير و سلوك در ساختار عرفان اسلامي مطرح شده است. اين اهمّيّت تا جايي است كه انتخاب ذكر، نوع و روش دريافت آن توسّط سالك، چگونگي اداي آن، شرايط انتقال‌دهنده و دريافت‌كننده، همگي با دقّت تعريف شده‌اند و رسوم و دستورهاي خاصّي دارند. در اين پژوهش تلاش بر آن است تا با نگاهي عميق‌تر به مسألۀ ذكر، به مطالعۀ چيستي ذكر و جايگاه آن در تصوّف اسلامي پرداخته، انواع آن، ازجمله ذكر زبان و ذكر دل، چرايي برتري ذكري بر ذكر ديگر، بويژه ذكر لا اله الّا الله، چگونگي و شرايط دريافت آن از شيخ توسّط سالك، چگونگي اداي آن، وظايف شيخ و سالك و تأثيرات متوقّع از ذكر را بررسي كنيم. «مرصادالعباد من المبداء الي المعاد» اثر نجم‌الدّين رازي، معروف به دايه، از عرفاي تأثيرگذار قرن ششم و هفتم هجري قمري، كتابي است كه در طول قرون و اعصار، از مهم‌ترين منابع تصوّف بوده است و مرجعي براي ساير كتب عرفاني پس از خود قلمداد مي‌شود. تحقيق حاضر دربارۀ ذكر بر پايۀ نظر رازي انجام شده و در كنار آن، نظر موافق و مخالف برخي از عرفا و عرفان‌پژوهان تأثيرگذار با عقايد رازي مقايسه شده است.