نماد پردازي چاه در حماسه هاي ملي

نمادگرايي در طول حيات بشر ثابت كرده‌است كه بيشترين تأثير را در انتقال و جايگزيني مفاهيم در ذهن مخاطبان داشته‌است؛ از جملۀ آن، نماد‌پردازي در واژۀ چاه است. چاه در تمام سنت‌ها به نوعي مقدّس است چراكه بر گرفته از سه نظم كيهاني‌است؛ آسمان، زمين و زير زمين و سه عنصر آب ، خاك و باد. همچنين پيوند ديرينه‌اي كه چاه به همراه آب دارد سبب نوعي دوگانگي و تناقض در بكارگيري معناي آن شده‌است؛ زيرا از يك‌سو با آب كه نمادي از پاكي و زلالي و زندگي‌است ارتباط دارد و از سوي ديگر به دليل تاريكي و ارتباط آن با جايگاه مردگان، نماد پليدي، سياهي و مرگ به حساب مي‌آيد. واژۀ چاه در حماسه نيز بسامد بالايي دارد و همچنان دوگانگي و چند معنايي در آن موج مي‌زند. اين جستار بر آن است با آوردن نمونه هايي از چاه در چند حماسۀ ملي؛ از جمله كمدي الهي، بهشت گمشده، گيل گمش، مهابهارت، ايلياد و شاهنامۀ فردوسي، اين واژۀ چند قطبي را معنا و به نماد پردازي آن از منظر فرهنگ و اساطير كهن بپردازد كه در آن صورت، پس از جمع كردن تفسيرهاي متضاد از چاه، ديگر نه معناي دام و مرگ؛ بلكه معناي رهايي و تولدِ دوباره و حياتي جاويد را نويد مي‌بخشد.