تميثل‌هاي وحدت وجود در آثار مسلم سنايي و عطّار

وحدت وجود يك جهانبيني فلسفي ـ عرفاني است كه پيشينة تاريخي دارد. قواعد اين نظريّه با قواعد عقلاني منجر به پارادكس مي‌شود و عرفا براي بيان اين تجربة عرفاني نياز به زباني تازه دارند. بنابراين، از قوّة خيال استفاده مي‌كنند و تلاش مي‌كنند تا اين نظريّه و تضادهاي آن را در قالب تمثيل‌ بيان كنند. اگرچه ابن‌عربي را واضع نظريّة وحدت وجود مي‌دانند، امّا قبل از او و شايد از ابتداي شكل‌گيري عرفان، اين نظريّه وجود داشته است و ابن‌عربي تنها آن را تدوين كرده، محور اصلي عرفان خود قرار داده است. ابن‌عربي و شاگردانش براي تبيين هرچه بهتر اين نظريّه، آن را در قالب تمثيل‌هايي بيان مي‌كنند كه قبل از آنها نيز در اشعار و گفته‌هاي ديگر عرفا به‌كار رفته است. از جملة اين عرفا مي‌توان به حكيم سنايي و عطّار نيشابوري اشاره كرد. سنايي به عنوان پيشروي شعر عرفاني، براي نشان دادن وحدت وجود از اين تمثيل‌ها استفاده كرده است و پس از او، عطّار نيشابوري به شكل ظريف‌تري آنها را بيان كرده است و اوج اين كاربرد را در آثار مولوي مي‌بينيم. اين عرفا به خوبي مسئلة وحدت وجود را درك كرده‌اند و با اشعارشان سعي در بيان آن داشته‌اند. مطالب مقالة حاضر به روش توصيفي ـ تحليلي و به صورت كتابخانه‌اي گردآوري شده است و در پي تبيين برخي از تمثيل‌هاي مشترك وحدت وجودي در آثار حكيم سنايي و عطّار نيشابوري است.