بررسي و نشانه شناسي نقوش فيگوراتيو دو سفالينه نيشابور (قرون چهارم و پنجم هجري قمري)

حدود دو سده پس از ظهور اسلام، توليد سفال در سرتا‌‌‌‌‌سر سرزمين‌‌‌‌‌هاي اسلامي به تدريج دستخوش تغييراتي شگرف شد. در سرزمين‌‌‌‌‌هاي شرقي اسلام اين تحولات همزمان با آغاز نهضت‌‌‌‌‌ها و جنبش‌‌‌‌‌هاي ايراني و تأسيس سلسله‌‌‌‌‌هاي مستقل مانند طاهريان و سامانيان صورت پذيرفت. مهمترين سهم هنرمندان ساماني در ساخت سفال‌‌‌‌‌هاي اسلامي ابداع و تكامل سفال‌‌‌‌‌هاي منقوش گلابه‌‌‌‌‌اي نيشابور است. اين سفالينه‌‌‌‌‌ها با الگوهاي تزييني متنوعي همچون نقوش تجريدي، هندسي، گياهي، پيكره اي و خوشنويسي، در عين تأثيرپذيري از هنر ساساني، ارائه دهندة نمونه‌‌‌‌‌هاي هنري نوآورانه، ممتاز و منحصربه فردي در تاريخ سفالگري دوران اسلامي‌‌‌‌‌اند. نقوش سفال و سراميك دوران اسلامي تداعي اشكال آشنايي است كه ريشه در اساطير و ادبيات ايران دارد و به كارگيري دوباره آنها و بعد از دوران باستان زنده كردن خاطره هاي ظاهرا فراموش شده‌‌‌‌‌اي است كه در ناخودآگاه جمعي اين ملت جاي دارد. در واقع فرهنگ و هنر ايراني در دوره ي اسلامي كه به تكامل و شكوفايي مي‌‌‌‌‌رسد ادامه همان انديشه‌‌‌‌‌ها و باورهاي ايرانيان در گذشته است. در اين مقاله با نگاهي كوتاه به اوضاع فرهنگي و هنري سده‌‌‌‌‌هاي نخست تا پنجم اسلامي به بررسي دو سفالينه‌‌‌‌‌ي فيگوراتيو نيشابور سده 4 و 5 هجري پرداخته شده است و تحليلي بر روند و بازتاب هويت ايراني در شكل‌‌‌‌‌گيري نقوش اين دو اثر از نظر شكل و محتوي دارد.