بررسي حُسن تعليل و كاركردهاي ادبي و هنري آن در غزليّات كمال خجندي

حُسن تعليل يا همان علّت ادّعايي از مباحث مهمّ ادبيّات است كه جنبۀ هنري و استحساني دارد. همان¬گونه كه از عنوان اين صنعت بديعي، پيداست؛ بايد علّتي مُمتنع، براي معلول ذكر شود كه حقيقي نباشد تا آن علّت، جاي توجيهات علمي و منطقي قرار بگيرد. از طرف ديگر، چون در علّت ادّعايي، معني قراردادي و مفهوم آشنا و رابطۀ معمول و پذيرفته شده در بين مخاطبان، دگرگون مي¬شود و شاعر با بر هم زدن مألوفات ذهني مخاطب، شگفتي ايجاد مي¬كند؛ بحثِ برجسته ¬سازي به پيش مي¬آيد. كمال خجندي، يكي از شاعران طراز اوّل قرن هشتم هجري قمري است كه در غزليّات خود، از اين ترفند زباني، ادبي و بديعي، به نحو احسن و با بسامد بالا، براي تصويرسازي و مضمون آفريني و تأثيرگذاري بيشتر سخن خود استفاده كرده است. در اين مقاله، جنبه¬هاي ادبي حُسن تعليل در غزليّات كمال خجندي را به روش توصيفي- تحليلي، بررسي كرده¬ايم. نتيجۀ اين پژوهش نشان مي-دهد، كمال از اين امكان ادبي براي آفرينش موضوعات تازه و غريب و پرداختنِ مضمون¬هاي بكر و در يك كلام برجسته¬ سازي مطلب، استفاده كرده است. بسامد اين صنعت در غزليّات كمال تا حدي است كه مي¬توان آن را به عنوان يكي از مشخّصه¬هاي سبكي شعر وي پيشنهاد كرد.