حافظ و جام جم؛ از بازآفريني محض تا جانبخشي بالفعل يك اسطوره

بازآفريني بن¬مايه¬ها و نمادهاي اساطيري فرايندي است كه در گستره ادبيات فارسي مشخصاً با ظهور عرفان به عنوان دستگاهي تاويل¬گراست كه از استخدام و تفسير هر پديده و مقوله جهان بيرون در جهت روشنگري جهان درون و شيوه¬هاي توسعه و تعالي آن استقبال مي¬كند. سهروه¬وردي، سنايي، عطار و حافظ بيش از ديگر نويسندگان و سرايندگان فارسي¬زبان در اين عرصه قلم¬فرسايي و طبع¬آزمايي كرده¬اند. در اين ميان حافظ دو رويكرد متمايز در اين زمينه يعني خلق نمادها و شخصيت¬هاي اسطوره¬وار بي¬سابقه يا كم¬سابقه و همچنين فعليت و تجسم مثالي بخشيدن به نمادهاي اساطيري بخصوص جام جم در پيش گرفته كه روند بازآفريني اسطوره¬هاي كهن را بر خلاف اسلاف اسطوره¬گراي خود به سطحي فراتر از پردازش ايده¬هاي محض اخلاقي- عرفاني رسانده است. پژوهش حاضر در پي آن است كه با واكاوي و بازنمايي زمينه¬ها و راهكارهاي دستيابي حافظ به چنين وجه تمايزي در ديوان غزليات، بعدي ديگر از ابعاد جاودانگي و مقبوليت خاص و عام خواجه راز را تبيين نمايد و گامي در جهت اثبات ضروري و كاربردي بودن مقوله¬هايي به ظاهر محض و غيركاربردي مانند اسطوره و ادبيات بردارد.