مطالعۀ تطبيقي فرهنگ تصويري در پنج نگارۀ معراج حضرت رسول (ص)

معراج‌نامه‌ها روايت‌هاي منظوم يا منثورند كه به سفر معنوي و روحاني حضرت رسول (ص) و شرح مشاهدات و مراحل سلوك آن حضرت در اين سير الهي مي‌پردازد. هم‌چنان كه مصنفان و شاعران ايراني به نقل و توصيف و شرح اين روايت پرداخته‌اند، نگارگران ايران اسلامي نيز بنابر فرهنگ ديني و اعتقادي خويشتن و جامعۀ مسلمان ايراني در دوره‌هاي مختلف به تصويرسازي و تجسم‌بخشي اين روايت عظيم دست يازيده و نسخه‌هاي متعددي از معراج‌نامه‌هاي مصوَّر و منقوش فراهم آورده‌اند. هر يك از اين نسخه‌ها با توجّه به ويژگي‌هاي فرهنگي زمان نگارگر، اختصاصات بصري منحصر به فرد و متفاوتي را در كنار مشابهت‌هاي روايي- تصويري نشان مي‌دهد. اين مقاله بر آن است كه با مقايسۀ ويژگي‌هاي تصويري پنج نگاره‌ با مضمون معراج كه در دوره‌هاي مختلف تاريخي مصوَّر گرديده‌اند- معراجنامۀ احمد موسي و نگارۀ معراج از جامع‌التواريخ رشيدي مربوط به دورۀ ايلخاني، معراجنامۀ شاهرخي از دوران تيموري، نگارۀ معراج درخمسۀ طهماسبي صفوي و تابلوي معراج اثر استاد فرشچيان - اختصاصات فرهنگ تصويري هر يك از اين نسخه‌هاي تصويري را مبيَّن سازد و به اين واسطه نشان دهد كه نمادها و نشانه‌ها و عناصر فرهنگ تصويرگري مذهبي ايران در زمان‌هاي مختلف چه بوده و دست‌خوش چه تغييراتي شده است.