بررسي هنجار گريزي زماني در شعر علي معلّم دامغاني

چكيده هنجارگريزي و آشنايي زدايي از شگردهايي است كه در آثار شاعران، از گذشته تا به حال به شكل و شيوه-هاي مختلف صورت گرفته است. علي معلّم دامغاني نيز از اين رهگذر به غنا و توسعۀ زبان شعري خود استفاده كرده و موجبات درك لذّت ادبي بيشتر از شعرش را براي مخاطبانش فراهم آورده است. از مهمترين جلوه هاي هنجارگريزي كه موجب برجسته سازي و آشنايي زدايي در كلام او شده است، مي توان به انواع هنجارگريزي زماني، معنايي و واژگاني اشاره كرد. اين پژوهش به صورت كتابخانه اي و به روش «جفري ليچ» (J. Leech) فراهم آمده است. در اين مقاله به بررسي انواع هنجارگريزي زماني و اقسام و شواهد آن در شعر علي معلّم دامغاني، پرداخته ايم. نتيجۀ بررسي نشان مي دهد كه علي معلّم، در استفاده از ترفند هنجارگريزي، با توجّه به روحيّه شخصي و تعهّد اجتماعي و دلبستگي شديد، اشراف و احاطۀ زياد بر زبان و ادب كهن فارسي و داشتن بينش فلسفي و نگاه مذهبي و اساطيري و لحن حماسي، كه با ضمير وي سازگاري بيشتري دارد، توانسته به قدرت شاعري خود كمك كند؛ امّا در بعضي مواقع از جمله در مواردي كه اصرار بر كاربرد واژگان متروك و نامستعمل سبك خراساني و مضامين ناشناخته و اساطير نادر عجم و اشارات غريب قبايل عرب داشته است، نتوانسته حتّي با خواندۀ جدّي اشعارش ارتباط برقرار كند و در نتيجه جز در ترانه ها و تصنيف هاي مشهور خود، مخاطب عام را از دست داده است و شاعر خواص نام گرفته است.