انقلاب اسلامي و دگرگوني ساختاري روحانيت شيعه

عمده تحليل‌گرانِ تاريخ ايران پيش از انقلاب اسلامي، روحانيت شيعه را بر خلاف روحانيت اهل سنت نهادي «متحد جامعه مدني» و نه «متحد دولت» تلقي كرده‎اند. درواقع جز در مواردي اندك در دوره‎هاي معدودي از اواخر صفويه و اوايل قاجار كه پيوند نزديكي ميان «نهاد دين» و «نهاد دولت و سلطنت» پديد مي‎آيد، در باقي موارد، چه به لحاظ نظري و چه به لحاظ عملي، روحانيت شيعه به عنوان مدافع جامعه مدني شيعي و منتقد نهاد قدرت ظاهر مي‏شود. اين مقاله بر پايه تلقي شهيد مطهري از تمايز روحانيت شيعه و روحانيت سنّي مي‎كوشد روايتي تاريخي از تغيير موقعيت ساختاري روحانيت شيعه از جانب جامعه مدني به سوي حكومت، از دوره مشروطه تا سال‎هاي پس از انقلاب ارائه دهد و با طرح تأثير اين دگرگوني ساختاري بنيادين بر الهيات سياسي شيعي، نسبت به تحول آن در دهه‎هاي اخير هشدار دهد.