فناء في الله در مثنوي معنوي با تفسير حديث « مُو تُوا قَبْلَ اَنْ تَمُوتُو ا»

فنا آخرين مرحلة عرفان است كه سالك بايد طي كند تا به خداوند برسد. فنا در نظر عارفان مراحلي دارد كه عبارتند از: 1- فناي افعالي ،كه مترادف با مرتبة « محو » است.2- فناي صفاتي،كه مترادف با مرتبة « طمس » است.3- فناي ذاتي، كه همان مرتبة « حق اليقين » است. فناء في الله و بقاء بالله يكي از اصول افكار و عقايد مولوي است و آن بقاي وجود ناقص در وجود كامل است كه در واقع مقصود او همان مضمون حديث : « مُوتُوا قَبْلَ اَنْ‌ تَمُوتوُا» (فروزانفر،1379 :370) يا «مرگ قبل از مرگ» مي‌باشد. مرده گردم خويش بسپارم به آب مرگ پيش از مرگ امن است از عذاب (مولوي،1370،ج412:2) مرگ پيش از مرگ را «موت ارادي» و « فناي عرفاني» و «ولادت دوم » نيز گفته‌اند كه مقصود از آن «از خويش رستن و به حق پيوستن يا از خود مردن و به حيات الهي زنده شدن است.»( همايي، 1362،ج2: 787) مولوي مي گويد سالك در راه سير و سلوك لحظه به لحظه در دام تعلّقات بوده و براي ديدار حضرت حق،بايد حجاب‌هاي انانيّت و پرده شهوات را از بين ببرد و تا اين شرط برآورده نشود،حق همچنان در پرده خواهد بود، پس بايد با مرگ اختياري حجاب شهوات را كنار زد. مولوي سالك را بشارت مي دهد كه با رسيدن به اين مرگ از باغ حقيقت و روحاني بويي مي برد: اي خنك آن را كه پيش از مرگ مرد يعني او از اصل اين رز بوي برد (مولوي،1370،ج359:2)