بت در آيينه ي عرفان

انسان موجودي كمال گرا و آرمان جوست. خداوند در آغاز آفرينش نياز به پرستش را در فطرت خداجوي او به وديعت نهاد تا او در سايه ي گوهر ناياب معرفت بتواند به سر منزل مقصود دست يابد و رب العالمين را كه درخور عبادت و اطاعت است، بپرستد. اما در طول تاريخ بشر، خدايان متعدّدي مورد تقدّس و ستايش قرار گرفته و بت پرستي در ميان اقوام مختلف مرسوم بوده كه اين امر بر اساس مقتضيات زماني، مكاني، اجتماعي و غيره روي داده است. هگل معتقد است كه مردمان ايران از معدود اقوامي هستند كه با شمن پرستي به دشمني برخاستند و هيچ گاه آن را به صورت رسمي نپذيرفتند و به همين دليل است كه ايرانيان عبادتگاه هاي يونان را مورد حمله قرار داده و ويران نمودند؛ چرا كه يونانيان براي آفرينشگر هستي نمود عيني و جهاني ساخته بودند و اين در حالي بود كه قوم ايران با تمام آيين هاي ديگر در مدارا و عطوفت به سر مي بردند. با نگاه اجمالي به آثار شاعران و نويسندگان بزرگي چون: سنايي، عطار، مولوي شبستري، نسفي و غيره معلوم مي-شود كه مسئله ي بت و بت پرستي اهمّيّت خاصي در نزد آنان داشته و بيشتر آن ها از بت-هاي بيروني و دروني سخن گفته و به نكوهش بت پرستي و ستايش بت شكني همّت گماشته اند. در باور عارفان آن چه كه غير از حق تعالي ذهن انسان را به خود مشغول دارد و مورد پرستش قرار گيرد بت است و آدمي بايد خود را از قيد و بند هر بتي آزاد و رها سازد تا به مقام قرب الهي نايل آيد. در اين مقاله به بررسي بت از نظر لغوي، اصطلاحي، ديدگاه-هاي اين شاعران عارف، بيان مصاديق و تركيبات آن پرداخته شده است.