جايگاه تكرار و ايجاز در كتاب تفسير «الكشاف» زمخشري

ايجاز و تكرار از مباحث علم بلاغت است كه در بيشتر كتاب‌هاي بلاغي از آن‌ها سخن به ميان رفته است، ولي آن چنان كه پيداست اين دو موضوع در مقايسه با بحث¬هاي بلاغي ديگر، چندان مورد توجّه و اهتمام واقع نشده و ظرفيت و توانايي اين دو ابزار بلاغي در بيان و تفهيم معاني، مهجور مانده است. با تأمّل در كتاب تفسير «الكشاف» زمخشري كه به حق يكي ارزش‌مندترين تفاسير بلاغي قرآن كريم به شمار مي-رود، مي¬توان به ارزش هنري و قابليت‌هاي بياني آن دو پي برد. از نگاه زمخشري ايجاز به دو بخش: ايجاز حذف و ايجاز قِصَر، تقسيم مي¬شود و در بسياري موارد، ايجاز، مترادف با اختصار است و تكرار كه از اسلوب‌هاي فني كلام به حساب مي¬آيد و مناسب با مقتضاي حال در جمله آورده مي¬شود، از رهگذر عناصري؛ چون: تأكيد، مبالغه، تخصيص، تنبيه و ... ميسّر مي¬گردد. مقاله‌ي حاضر با استشهاد به برخي آيات قرآني بر آن است توانايي‌هاي اين دو موضوع بلاغي را در انتقال معاني از ديدگاه زمخشري در تفسير «الكشاف» مورد بررسي و ارزيابي قرار دهد.