انديشه حكومت مردم در ايران

در بيان تفاوت انديشه سياسي قديم و جديد مي‌توان گفت كه منظومۀ تفكر قديم بر محور شخص مي‌چرخد و منظومۀ تفكر جديد بر محور مردم. برآمدن و باليدن و چيرگي مفهوم «مردم» بر سپهر انديشه و فرهنگ سياسي را مي‌توان و يكي از مهمترين و بنيادي‌ترين شاخصه‌هاي عصر جديد به شمار آورد. انديشه و فرهنگ سياسي كهن و سنّتي ايران از اوايل عصر قاجاريه به اين سوي در برخورد با فرهنگ و مدنيت جديد غربي روند تحوّل و تجدّدي را آغاز كرد كه همچنان ادامه دارد. تاريخ معاصر ايران را مي‌توان و يا بايد بر محور چرايي و چگونگي برآمدن و باليدن مفهوم «مردم» و «ملّت» خواند كه به جاي «رعيّت» مي‌نشيند. حركت مردم آزادِ ذي‌حقوق عامل محركۀ تاريخ سياسي ايران معاصر بوده است. اين حركتي است كه بر بنياد انديشه و آرمان حكومت مردم شكل گرفته و استوار شده است. مقالۀ حاضر در تلاش است تا برگوشه‌هايي از تاريخ پيدايش آن انديشه در روزگار قاجاريه پرتو بيفكند.