معماري مساجد از سنت تا مدرنيته

Mosque architecture of tradition to modernity

ﻫﺪف اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ي ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺎ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻣﺴﺠﺪ در اﯾﺮان دوره ي ﻣﻌﺎﺻﺮاﺳﺖ. ﺳﺆال اﺻﻠﯽ ﻣﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﺴﺠﺪ را در ﺑﺴﺘﺮ ي ﻣﺪرن ﺷﻨﺎﺧﺖ؟ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻣﺴﺠﺪ، اﯾﻦ ﻧﻬﺎد را در ﺑﺴﺘﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ آن ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﯿﻢ . از اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ ﻣﺎ ﻧﮕﺮش ﺑﯿﺮون دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ دارﯾﻢ و درﺻﺪد ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺴﺠﺪ از ﻣﻨﻈﺮ ﻣﻌﺎرف اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ. ﻣﻨﻈﻮر از ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻣﺴﺠﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﺒﺎﺣﺚ، نظريات و ﺗﻠﻘﯽ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻣﺴﺠﺪ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎ در ﻫﺮ دوره و ﺷﺮاﯾﻂ تاريخي ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺷﺮاﯾﻄ خاص دوره ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ؛ و در آرا و آﺛﺎر ﻣﺤﻘﻘﺎن، روﺣﺎﻧﯿﺎن، ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن، رﺳﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﮔﺮوﻫﯽ و ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﻣﻨﻌﮑﺲ ﺷﺪه است. در اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﭼﻬﺎر ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺷﺎﻣﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺳﻨﺘﯽ، ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺳﮑﻮﻻر، ﮔﻔﺘﻤﺎن ايدئولوژيك- اﻧﻘﻼﺑﯽ، و ﮔﻔﺘﻤﺎن اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ- اﻧﺘﻘﺎدي ﺑﻪ مثابه ي ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎي ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺴﺠﺪ در اﯾﺮان ﻣﻌﺮﻓﯽ و وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي ﻫﺮ ﮐﺪام ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ .