زمان¬پريشي در رساله¬الطيرهاي فارسي و عربي

در رساله¬الطيرها كه حاوي وقايع عرفاني غيرقابل بيان عارف و فحواي تعليمي بوده و به زباني تمثيلي-رمزي نوشته شده¬اند، پرداخت روايت جايگاهي خاص دارد. بررسي زمانمندي و چگونگي كاربست راويان اين آثار از اين عنصر مي¬تواند تفاوت اين داستان¬ها را در نوع روايت با ساير آثار روشن نمايد. در اين پژوهش به بررسي زمان¬پريشي به عنوان يكي از شاخصه¬هاي زمان روايي براساس نظريه¬ي ژنت در اين آثار پرداختيم. براساس داده-ها آشكار مي¬شود كه رساله¬الطيرنويسان با انواع زمان¬پريشي آينده¬نگر و گذشته¬نگر توانسته¬اند زمان را در انحصار محتواي تعليمي درآورند. كاربرد گذشته¬نگر مكرر به دليل تغييرمعاني مؤلّفه¬هاي داستان، تأكيد بر معنا، واردكردن كانوني¬شده، تفسير و اشاره به وقايع، باعث اطناب آثار شده و گذشته¬نگر مكمّل به جهت پركردن خلأهاي پيشين روايت و شخصيت¬پردازي مورد استفاده قرار گرفته است. گذشته¬نگر در گذشته¬نگر نيز هنجارگريزي¬ زماني است كه راويان به آن توجّه داشته¬اند. آينده¬نگري مكرر به دليل تأكيد گونه¬ي تعليمي بر تكرار به جهت تأثير بيشتر بر روايت¬شنو به صورت بيان زودتر از موعد وقايع، سايه¬افكني، ورودكانوني¬شده و ذهني بودن روايت به كار رفته است؛ نيز آينده¬نگر شبه¬مكمّل، زماني بكار رفته كه راوي پيشگويي¬اي در متن انجام مي¬دهد كه به تحقّق يا عدم¬تحقّق آن تصريح نمي¬شود و يا عكس پيشگويي راوي به وقوع مي¬پيوندد.