كاركرد «دعا»، «نفرين» دشنام، «سوگند» و «صوت» در انتقاد‌هاي اجتماعي حافظ

هدف اين مقاله بررسي كاركرد «دعا»، «نفرين» دشنام، «سوگند» و «صوت» در انتقاد‌هاي اجتماعي حافظ است كه به شيوة توصيفي تحليلي انجام گرفته است و به اين پرسش پاسخ داده شده است كه حافظ چه شيوه‌هاي خلّاقانه‌اي را در «دعا»، «نفرين» دشنام، «سوگند» و «صوت» براي بيان انتقاد‌هاي اجتماعي به كار برده‌است. نتيجة پژوهش نشان مي‎دهد ناتواني در مقابله مستقيم با ناهنجاري‌هاي اجتماعي و اختناق حاكم بر جامعه سبب شده است حافظ با استفاده از امكانات زباني را مبارزه را در پيش بگيرد و به كمك دعا، نفرين، دشنام، صوت و سوگند احساسات دروني خود را آشكار كند. او در دعا، نفرين و حتي در دشنام ادب را رعايت كرده است و با سوگند به چيزهاي ناپسند مخالفان، چيزهاي غيرمتعارف و حتي ناپسند و منفي، قصد برجسته‌سازي و جلب توجّه داشته‌ است. صوت‌هاي به كار رفته در انتقادهاي اجتماعي، بيش‌تر در معانيِ: دريغ، درد و تنبيه و تحذير به‌كاررفته است و با توجّه به اين‌كه اين اشعار در حوزة نقد ناهنجاري‌هاي اجتماعي است، كاملاً طبيعي به نظر مي‌رسد.