بازتاب «آسمان» در شعر رودكي

آسمان و پديده‌هايش از ديرباز بشر را به شگفتي وا ‌داشته و اين انگيزه را در او ايجاد مي‌كرده است كه پي به اسرار آن و ستارگانش برد. شكل خاص آسمان، طلوع و غروب ستارگان، زيبايي، رازآلودگي آسمان و... همواره از مسائل برانگيزانندۀ شگفتي و كنجكاوي در آدميان بوده و هست. همچنين قرار‌گرفتن آسمان بر فراز زمين و به‌عبارت‌ديگر اشراف داشتن آن بر جهان و جهانيان، توجّه و تلاش براي شناخت آن را موجب شده است. ادبيات فارسي، آينۀ تمام نماي فرهنگ و هنر ايران زمين از بدو پيدايش تاكنون است و بسياري از مسائل مربوط به آسمان را در خود بازتاب داده است. در نوشتار حاضر به بررسي آسمان و پديده هايش در شعر رودكي از نظر صورخيال و رابطۀ آسمان با سرنوشت بشر پرداخته شده است. در اين پژوهش، ضمن مطالعۀ همۀ اشعار رودكي، موارد مربوط استخراج شده و سپس با كمك گرفتن از ديگر آثار و منابع، به دسته‌بندي و تحليل ابيات با توجه به موضوعات موردنظر پرداخته شده است. صورخيال مرتبط با آسمان در شعر وي، ساده و طبيعي است. او اغلب به تشبيه و آن هم از نوع تشبيه حسي گرايش دارد. رودكي، در مواردي تقدير سپهري را مي پذيرد و در ابياتي از رد نحوست كيوان سخن مي گويد.