فال‌نامه‌هاي منظوم قرآني درنگي بر پيدايش و گسترش يك نوع ادبي

پاره‌اي از مفاهيمي كه از دل يك فرهنگ بيرون مي‌آيد، در دوره‌هاي گوناگون دستخوش دگرگوني مي‌شود. بار معنايي، عاطفي و احيانا ايدئولوژيك بسياري از اين مفاهيم، به مرور و متناسب با علايق و سلايق متنفذان يا خواست عمومي جامعه تغيير مي‌يابد. «تفأل» يكي از باورهايي است كه در فرهنگ اسلامي به مرور دچار دگرديسي مفهومي شده است. مفهوم تفأل كه در دوره‌‎هاي اوليه اسلامي، مصداقي از اميدبخشي و «سر سلامتي» بوده، در دوره‌هاي بعد بار معنايي خاصي مي‌گيرد كه با معناي اوليه‌اش بسيار متفاوت و در مواردي كاملا ضدّ آن است.تفأل با قرآن، در قرن‌هاي متأخرتر، تنها محدود به اشكال سنتي آن باقي نماند و در قالب‌هاي جديدي نمود يافت. يكي از اين قالب‌ها، فال‌نامه‌هاي منظوم فارسي است كه گويا از قرن نهم هجري به بعد متداول شده است. اين فال‌نامه‌ها كه مي‌تواند يك نوع ادبي ويژه قلمداد شود، عموما به صورت دستنويس باقي مانده است. نوشتار حاضر مي‌كوشد با كنكاش در برخي دستنويس‌هاي اين فال‌نامه‌ها، مهم‌ترين وجوه ادبي، تاريخي و فرهنگي آن‌ها را واكاوي كند، تا از اين رهگذر بتوان به تحليل برخي از جنبه‌هاي كمتر شناخته شدۀ فرهنگ و ادب ايراني پرداخت.