تحليل حكايت «هندوي نفت¬انداز و خانه¬ي نيين» در گلستان سعدي

تمثيل مهمترين نوع بيان براي تبيين معاني در گلستان سعدي است. سعدي بخش محسوس تمثيل را از آداب و رسوم شناخته شده در زمينه¬ي اجتماعي گزينش كرده و در زمينه¬ي شناخت و فهم در «باب تعليم و تربيت» به كار مي¬گيرد. فهم محققانه¬ي هر تمثيل منوط به درك انواع دلالات منطبق بر صناعات ادبي (تشبيه، استعاره، ايهام، كنايه و ... )، دلالات ضمني، دلالات هم¬متن و بينامتني است. اين نظام¬هاي دلالتي هر كدام به صورخيال و نتايجي منتهي مي¬شود. در نهايت ساختاربندي همه¬ي اين نظام¬هاي دلالتي به فهم حكايت در زمينه¬ي مورد نظر مؤلف ختم مي¬شود. بر همين اساس در اين پژوهش به تحليل حكايت «هندوي نفت¬انداز و خانه¬ي نيين» پرداخته شده است. هندو رمزي از عوام، نفس تربيت نيافته، افراد فاقد نظام انديشگاني و تهي از معنا و ناآشنا به مراتب سخن است. نفت اندازي كنايه از بدون انديشه و با حرارت و بروت سخن گفتن است. همچنين خانه¬ي نيين، صفتِ «خانه¬ي عقل و خردِ سست» و كم مايه و يا «خانه¬ي دلِ تصفيه و تهذيب نشده» و نيز «سخنان فاقد بلاغت و سست» است. در اين پژوهش به ارتباط اندام¬وار انواع دلالاتِ واژگانِ كليدي حكايت «هندويِ نفت¬انداز» در زمينه¬هاي گوناگون در بافتار سخن سعدي پرداخته شده است.