ديدگاه‌هاي تاريخ ادبي در مقدمۀ تذكره¬هاي فارسي

هدف از جستار پيش روي آن است تا نشان دهد تذكره¬هاي فارسي محملي براي طرح و بيان ديدگاه¬ها و نظرات ادبي مختلف بوده است. تذكره¬نويسانِ فارسي، مقدمۀ تذكره¬ها را، كه شناسنامۀ آن اثر به حساب مي¬آمده است، محملي مناسب براي بيان و تشريح ديدگاه¬هاي ادبي و تاريخ¬ادبي ديده¬اند. بررسي مقدمۀ تذكره¬هاي فارسي حاكي از اين است كه مؤلفان تذكره¬ها، در بيان ديدگاه¬هاي ادبي و تاريخ¬ادبي خويش، عموما از ساختار و الگويي مشابه پيروي مي¬كرده¬اند. به همين منظور تعدادي مقدمه از تذكره¬ها انتخاب و سپس ديدگاه¬هاي تاريخ¬ادبي تذكره¬نويسان كه در ضمن آراي ادبي ايشان مندرج است، بررسي شد. اين بررسي نشان داد كه تذكره¬نويسان در مقدمه، در باب نخستين شعر و نخستين شاعر، عموماً، و نخستين شعر فارسي و نخستين كسي كه به‌فارسي شعر سروده، خصوصاً، شعر و شعرا در دوره¬هاي مختلف، و مسئلۀ تخصصي تذكره¬نويسي سخن گفته‌اند. هرچند نبايد ديدگاه¬هاي شخصي و غير تكراري تذكره¬نويسان را از نظر دور داشت.