آينه در آينه: ترجمه هاي عين القضات همداني در تمهيدات

تمهيدات، اثر تعليمي و منثور عين‌القضات همداني، بر محور تأكيد بر معناي «منظورشناختي» كلام استوار است. عين‌القضات در مسير نيل به معناي غيرظاهري آيات، احاديث، ابيات و كلام بزرگان و عرفا، به تفسير و تأويل آنها متوسل مي شود و از آنجايي كه تفسير ناگزير از مجاريِ ترجمه مي گذرد، به تناوب دست اندر كار ترجمه مي گردد. مقالۀ حاضر با الهام از چارچوب نظريِ «تاريخ نگاريِ خُرد» (آدامو، 2006) و ملاحظۀ روش‌ تاريخ نگاري ترجمۀ آنتوني پيم (1992، 1998)، بر يكي از وجوه هنري و پراهميت عين‌‌القضات در تمهيدات يعني ترجمه انگشت مي گذارد كه در گذر ايام تقريباً به تمامي مغفول مانده است. بدين منظور، پس از مروري بر پيشينۀ مطالعاتيِ موجود و معرفي اجماليِ مباني نظري و روش شناختي تحقيق، با تحليل نمونه‌هايي ابعاد مختلف كنش ترجماني عين القضات را كند و كاو كرده ايم. يافته هاي مقاله مبين آن است كه عين القضات در مواجهه با التقاط زبانيِ عربي- فارسي به شيوه اي واحد واكنش نشان نداده است بلكه به تناسب «نوع متن» واكنش ترجماني و حدود عامليت بينافرهنگي وي، متفاوت بوده است. بطور كلي، «تلفيق ترجمه و تفسير در تمهيدات»، «قرابت معيارهاي نگارش تأليفي و ترجمه-اي»، «ملاحظۀ توأمان مخاطب خاص و عام»، «تلفيق (تقريباً هميشگي) مبدأمداري و مقصدگرايي» و «توجه به ويژگي‌هاي نوع متن در اتخاذ هنجارهاي مقدماتي و عملياتي ترجمه» از ويژگي‌هاي كردار ترجماني وي در مسير دست يابي به «تعادل منظورشناختي» بوده است.