نگاهي به گستره‎ي باهم‌آيي در گلستان سعدي

در گلستان سعدي، مهارت‌ها و خلاقيت‌هاي زباني و ادبي گوينده بسيج مي‌شود، تا تصوير، موسيقي و يا معنايي تازه و جذاب و در عين زمان، منسجم و هماهنگ با ساير اجزاي سخن آفريده شود. بدين جهت اين متن، در حجم كم و بيان كوتاه، پيام‌هاي زباني و زيباشناختي بسياري را انتقال مي‌دهد. اين امر ناشي از دقت نظر سعدي در رعايت تناسب‌ها و تقارن‌هاي خاص از طريق گزينش‌هاي هدفمند واژگان و چينش آن در محور هم‌نشيني كلام است كه در اصطلاح زبان‌شناسي باهم‌آيي گفته مي‌شود. اين مقاله به بررسي انواع باهم‌آيي‌ها در گلستان سعدي پرداخته است و نتايج حاصل از تحقيق بيان‌گر آن است كه متن گلستان، داراي بافت نظام‌مندي است و اين نظام حاصل وقوع واحدهاي زباني است كه هم در جايگاه خود و هم در ارتباط با ساير عناصر و اجزاي متن، سنجيده مي‌نمايد و انتقال چندين منظور يا پيام (موضوعي، آوايي، روايي، تصويري) را با هم برآورده مي‌سازد. شكل‌گيري سبك شخصي سعدي، سهل و ممتنع بودن، شيرينيِ شيوۀ بياني و نيز وسعت داده‌هاي هنري و ادبي كه از طريق عبارات موجز از متن گلستان به مخاطب منتقل مي‌شود، نتيجۀ دامنۀ وسيعي از انواع باهم‌آيي ‌هاي مبتني بر تداعي (آوايي، تناسب، سازه‌اي، نحوي و تضاد) است كه در بافت ظريف و دقيقِ آن، به شكل شبكه‌هاي مرتبط و منسجم تعبيه شده است.