بررسي جلوه‌هاي از حافظه‌ي جمعي در گلستان سعدي با تمركز بر باب‌هاي در سيرت پادشاهان، در اخلاق درويشان، و در تأثير تربيت

مقاله¬ي حاضر برآن است تا ظرفيّت¬هاي گلستان سعدي در بازنمود حافظه‌ي¬¬ جمعي و احياي هويّت جمعي را بررسي نمايد. نگارش گلستان در زمانه¬اي صورت گرفت كه هويّت ايراني به سبب قهقراي ناشي از تهاجم مغولان رو به زوال مي¬رفت، امّا سعدي با به كارگيري نقاط ارجاع، اسامي خاص يا اصطلاحاتي كه در حافظه‌ي جمعي ذخيره شده بود، به حكايات خود ابعادي بومي و خاطره¬انگيز ¬بخشيد تا معاصرانش را به سوي هويّت ايراني-اسلامي خود، كه با هجوم بيگانگان بيم زوالش مي¬رفت، فرابخواند. لذا مي¬توان گفت سعدي در گلستان، از حافظه‌ي جمعي جهت قوام¬بخشيدن به هويّت و روح اجتماعي بهره گرفته است. اصطلاح «حافظه‌ي جمعي» كه نخستين بار توسط موريس هالواكس، جامعه¬شناس فرانسوي معرفي شد، به محل انباشت خاطرات قومي اطلاق مي¬شود كه افراد جامعه با ملاحظه¬ي آن، هويّت قومي خود را احيا مي¬كنند. بهره¬گيري سعدي از منابع مكتوب از قبيل شاهنامه، قرآن، احاديث و... موضوع مطالعه¬ي مقالات و پژوهش¬هاي بسياري بوده است، امّا وراي اين ارجاعات، حكايات سعدي سرشار از اسامي خاص يا عباراتي است كه قابل‌پيگيري در منابع مكتوب نيستند، بلكه در فرهنگ شفاهي و حافظه‌ي جمعي ريشه دارند. در واقع سعدي در گلستان، با آگاهي از حافظه‌ي جمعي و بهره¬گيري از خاطرات قومي، به مقاومتي فرهنگي عليه هرج¬ومرج موجود مبادرت ورزيده است.