بررسي رويكردهاي اعتقادي محمد بن زكرياي رازي در مواجهه با چالش هاي فرق اسلامي در عصر عباسيان

The Study of Mohammad Ibn Zakariya Razi s Religious Approaches Relaying on Shieh Reflections

در عصر عباسيان وجود فرق متنوع مذهبي و اختلافات و منازعات ناشي از عقايد كلامي، تأثيرات بسياري در اوضاع سياسي و تحولات فكري دانشمندان داشت، به گونه اي كه عباسيان كه از بستر ستم امويان بر شيعيان به حكومت رسيده بودند، پس از تحكيم اقتدار خود تضييقات بسيار عليه فرق اسلامي- تشيع- اعمال كردند كه در طول دوران خلافت عباسي، شاهد ظهور جنبش‌هاي اسلامي و فرق شيعي همانند اسماعيلي، فاطمي، حمداني، قرمطي و... در اين دوره بوده‌ايم. زكرياي رازي يكي از دانشمندان برجسته اين دوره بوده، كه درباره جايگاه اعتقادي - مذهبي وي پژوهشهاى قابل توجهى صورت نپذيرفته است؛ ناگفته‏ها و نايافته‏هاى بسيارى در زندگى وي وجود دارد. يكى از مسائل مبهم زندگي رازي گرايش مذهبى اوست. اينكه با توجه به شرايط زمانه؛ بر چه عقيده و مذهبي اسلامي بوده است، از نقاط ابهام زندگى ايشان محسوب مي‌گردد كما اينكه رازي به جهت گرايش مذهبى خاص خود، در نگاه بسيارى الحاد بود، زندگى در عصرى كه منازعات فرقه‏اى و برخورد‌هاي اعتقادي - كلامي در سرزمين‌هاي اسلامي هر روز شدّت بيشترى مى‏يافت. اين نوشتار درصدد است كه با هدف روشن ساختن ابعاد اعتقادي، انديشه‏ها و گرايش هاي مذهبى زكرياي رازي با توجه با شرايط زمانه روشن نماييد، با دلايل و قراينى كه در عصر وي و آثار رازي وجود دارد؛ عملكرد وي در مواجهه با چالش‌هاي مذهبي عصر عباسيان روشن را نمايد، كه زندگى وي ناچار در لواي تقيه بود، به گونه‏اى كه اين مسأله سبب گرديد؛ عده‏اى وى را ملحد و بي دين معرفى نمايند. اين پژوهش با نگاهي متفاوت، به ديدگاه مذهبي زكرياي در مرتفع‌ساختن چالش‌ منازعات فكري با انديشمندان، به طرح انديشه تقريب سياسي- مذهبي پرداخته است. هرچند ممكن است برخى از اين ادله به تنهايى دلبستگى وى را به ديدگاه مذهبي خاص اثبات ننمايد، اما از مجموع دلايل و شواهد مى‏توان تا حدودي اطمينان يافت.