بررسي و مقايسة ترجمة فارسي درخت آسوريك از محمدتقي بهار و فرهاد آباداني

درخت آسوريك يكي از معدود آثاري است كه از زمان حكومت پارت¬ها به دست ما رسيده است. اين منظومه در واقع يك مناظرة ساده بين بز و نخل است كه در پايان، پيروزي بز را به دنبال دارد. اما همين مجادلة ساده از عقايد ميهني و جانب¬دارانه خالي نيست. گروهي بز را نمايندة عنصر ايراني- زرتشتي، و درخت خرما را نمايندة عنصر انيراني- چندخدايي دانسته¬اند. اين متن در زمان ساسانيان به خط پهلوي به نگارش در آمد اما هنوز برخي واژه¬هاي پارتي را در خود حفظ كرده است. در ايران ساليان سال كسي اين اثر را نمي¬شناخت تا اينكه نخستين جرقه¬هاي آشنايي با آن توسط شرق شناس فرانسوي[موسيو بلوشه ] و پژوهشگران ادبيات پهلوي در هندوستان زده شد. تعدادي از پژوهشگران اين اثر را شعر هجايي دانسته¬اند و رد پاي آن را در ترجمة پهلوي اثر جستجو كرده¬اند. در رسالة درخت آسوريك اشعاري دوازده هجايي هست كه در هجاي پنجم و گاهي هفتم وقوف دارد و پايبند به قافيه نيست. غالب عباراتش جملاتي است مجزا داراي هفت تا نُه سيلاب، به علاوة بحر خاصي از مزاحفات بحر هزجِ فهلويات كه نمونة آن به قرار زير است: «مكو كان تختم فرسپم وات وانان موژك از من كرند ورهنه پايان» دكتر آباداني درخت آسوريك را در زمان اقامتش در هند به سال 1956 به انگليسي برگرداند و براي بنگاه خاورشناسي كامه در بمبئي آماده كرد. سپس پنجاه و چهار بند آن را در 1344 به فارسي ترجمه كرد و در مجلة ادبيات دانشگاه اصفهان به چاپ رساند.(رك. ابن علي چرمهيني، 1395: 6). پس از ترجمة دكتر آباداني استاد فقيد يحيي ماهيار نوابي در سال 1346 اين متن را به همراه توضيحات و تعليقات سودمند در انتشارات بنيادفرهنگ ايران چاپ كرد. آقاي احسان طبري نيز با ذوق شعري خويش متن پهلوي درخت آسوريك را ترجمه كرد و به رشتة نظم كشيد. در اين مقاله دربارة دو تن از پهلوي پژوهان ايراني كه اين اثر را به فارسي ترجمه كردند توضيح داده¬ام و چگونگي كار آنها را بيان كرده و سپس به مقايسة دو ترجمه از منظومة درخت آسوري پرداخته¬ام.