فراسوي مبادله عدالت كارايي: يك رهيافت نظري

توسعه از يك سو، از شبكه اي از مفاهيم چون كارايي و پيشرفت تشكيل شده و از ديگر سو با مفاهيمي چون عدالت عجين گشته است. اما در عين حال اين دو شبكه از مفاهيم در چنبره تقابل مادي - معنوي و دلالتهاي آن افتاده و خود به دوگان مهمي در علوم انساني بدل شده اند. شايد ظهور دو مكتب عظيم فكري، يعني سوسياليسم و كاپيتاليسم را بتوان از دلالت هاي اين تعارض برشمرد. با اين حال اما، غالب مطالعات انجام شده پيرامون رابطه عدالت - كارايي بر مفاهيم تكنيكال تاكيد داشته و جاي مطالعات عميقي كه رويكردي معرفتي را پيرامون اين مفاهيم دنبال كنند در سير تاريخي اين بحث بسيار كمرنگ است. اكنون حتي در حوزه ي مسائلي چون عدالت، مشروعيت قدرت مبتني است بر توانايي آن در بهينه سازي عملكرد نظام - و اين يعني كارآيي. ما در اين تحقيق نشان خواهيم داد براي آشتي مفاهيم به ظاهر متعارض كارايي - عدالت بايد با زبان ديگري و در ساحت ديگري (به جز عقل صوري و ابزاري) انديشيد. در مقابل گفتمان توسعه ي كارايي محور كنوني، مدلي نياز مبنا بر پايه شكلي كيفي از اقتصاد اجتماعي را پيشنهاد مي كنيم كه محدود به گفتمان غالب عقلانيت نبوده، ذيل نظريه اي انتقادي- پراگماتيك و طي فرآيندي دموكراتيك، از پايين به بالا و ارتباطي به برساختن حوزه اي عمومي كمك مي كند كه بهترين بستر براي شكل گيري منصفانه ترين اهداف (عدل) و استفاده از انساني ترين ابزار (كارايي) خواهد بود.