انسان ‏شناسي هنر در بقعه آقا سيد جلال‏ الدين اشرف

آثار و اشكال هنري به قول هايدگر درواقع آشكارگي مناسبات هستي است كه امكانات هستي را نمايان و پديدار مي‏سازد. اثر با آفرينش جهان خود شيوه‏اي ديگر بودن را مي‏آزمايد و شيوه‏هاي گوناگون بودن مردمان، چيزها و امور مقدس را به هم پيوند مي‏زند. درواقع آثار هنري نوعي ديگر گفت فرهنگي است كه چيزي به‌ظاهر نمايانده مي‏شود، اما چيزي ديگر كه وراي آن است، موردنظر قرار مي‏گيرد. انسان ابتدايي در انديشة ابتداييش، در جهان ناسوتي خود عالمي فرض مي‏كرد و مي‏ساخت كه بخشي آز آن يا تماميتش، جهاني با ويژگي‏هاي قدسي و ماورايي تلقي مي‏شد. فضا و مكان در حريم زندگي‌اش ملكوتي تجلي مي‏يافت. در اديان برتر، عالم ماده و ناسوت روگرفت و تمثلي از عالم ملكوت به شمار مي‏آيد. درعين‌حال ابنا و مردمان اديان برتر در ناخودآگاه موروثي خود از ساختن حريم و حرم و مكان‏هايي كه مجلاي عالم قدس و معنا باشد، دريغ نمي‏ورزند. همة فضا و بناي قدسي نشانه‏هايي از عالم بالا دارد؛ و حتي انسان داخل فضا نيز رنگ آن فضاي معنا را مي‏گيرد. در گفتمان شيعي به‏ويژه، از كليت فضا گرفته تا اجزاي متشكلة آن، يعني مناره، گنبد، محراب، شبستان و نقش و نگاره‏هاي آن و ديگر بخش‏ها و بالاخره كليت ساختار آن به نمادهاي پيچيده‏اي وابسته است كه رمزگرداني آن به‌دقت و وسواس فكري و نظري مبالغه‏آميزي وابسته است. ما در اين مقاله به تحليل اجمالي بقعة مباركة سيد جلال‏الدين اشرف مي‏پردازيم كه بداهتاً در گفتمان معماري شيعي-ايراني قابل طرح و تحليل مي‏نمايد.