بازخواني انتقادي آثار تاريخ‎نگاران و پژوهشگران معاصر خوشنويسي در ايران با نگاهي تطبيقي به آثار پژوهشگران تركيه

گستردگي كاربرد خط در جامعة اسلامي، نوشتن دربارة خوشنويسي و كتابت را از بدو ظهور اسلام ضروري كرد. در چند سدة نخست نوشته‎ها غالباً آموزشي بودند، اما از سدة چهارم نگارش تاريخ خط و معرفي خوشنويسان متداول شد و، با افت و خيزهايي، تا سدة يازدهم تداوم يافت. از نيمه‎هاي سدة دوازدهم برخي خوشنويسان و خط‎شناسانِ ممالك اسلامي، به‎ويژه در ايران و عثماني، با نظر به تأليفات گذشتگان، تذكره‎نويسي خطاطان را از سر گرفتند. با ظهور مظاهر تجدد، مؤلفان و محققان هر دو سرزمين، دوشادوش يكديگر، مباحث تاريخ تحولات خطوط را در كنار سرگذشت‎نويسي پيش بردند و بر اساس روش‎هاي پژوهشي جديد، از منابع گسترده‎تري، اعم از مكتوب و تصويري، با نگاهي تحليلي‎تر استفاده كردند. انطباق ساختار و محتواي آثار پژوهشگران ايراني و تُرك در اين زمينه نشان از همساني بنيادهاي فرهنگي مردمان هر دو سرزمين دارد. اين همراهي پژوهشي تا امروز ادامه يافته، اما ظاهراً دچار يكنواختي شده و همچنان از سطح تاريخ‎نگاري و شرح‎ حال‎نويسي فراتر نرفته؛ حال آن‎كه گره‎هاي متعددي در زمينة خوشنويسي اسلامي ناگشوده مانده است. در اين نوشتار با نگاهي تطبيقي و انتقادي، مهم‎ترين كتاب‎هاي تاريخي و تحقيقي خوشنويسي طي يكصد و پنجاه سال گذشته در دو منطقة ايران و تركيه به‎اختصار بررسي و اثرپذيري يا استقلال آنها از يكديگر بازگو و پيشنهادهايي براي پژوهش‎هاي آتي عرضه شده است.