دوگانگي صنعت توليد دست‌ساخته‌هاي سنگي عصر مفرغ قديم در حوزه فرهنگي كوراارس (نمونه موردي محوطه كهنه‌تپه‌سي، آذربايجان شرقي)

كهنه‌تپه‌سي تپه‌اي در استان آذربايجان شرقي در حاشيه رودخانه ارس است كه در با شروع فعاليت‌هاي نجات‌بخشي حوزه سد خداآفرين در سال 1386 مورد كاوش قرار گرفته است. كاوش‌هاي صورت گرفته در اين محوطه شواهدي از وجود استقرار در دوره‎هاي عصر مفرغ قديم، اشكاني و اسلا‎مي را نمايان كرد. در اين مقاله مجموعه دست‌ساخته‌هاي سنگي به‌دست‌آمده از كاوش در دوره عصر مفرغ قديم از ديدگاه اقتصاد توليد مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. ويژگي اين مجموعه تنوع و تعداد كم ابزارهاي رسمي و چندكاربردي و فراواني تراشه‌ها است. مطالعه دست‌ساخته‌هاي سنگي كهنه‌تپه‌سي نشان مي‌دهد كه برخلاف ساير دوره‌هاي پيش از تاريخ در ديگر مناطق ايران، ابسيدين به عنوان ماده خام مورد استفاده در توليد دست‌ساخته‌هاي شاخص مثل تيغه‌هاي داس در عصر مفرغ قديم در اين محوطه از اهميت چنداني برخوردار نمي‌باشد. صنايع سنگي اين محوطه صنعتي دوگانه را نشان ‎مي‎دهند كه يك وجه آن توليد غيرتخصصي و غيراستاندارد تراشه‎ها از ابسيدين و وجه ديگر آن توليد تخصصي تيغه‌هاي داس دووجهي از چرت است. ويژگي عناصر داس رتوش سراسري و آثار جلا در يك لبه آنهاست و به نظر ‎مي‎رسد شيوه توليد آنها به گونه‎اي شكل گرفته كه بتواند محصولاتي با ضخامت استاندارد ارائه دهد، زيرا ضخامت استاندارد تعبيه اين عناصر در دسته‎ را سهل‌تر ‎مي‌نموده است. از هزاره چهارم و با روي آوردن بشر به استفاده پيشرفته از فلزات، نقش ابسيدين در بسياري از محوطه‌هاي ديگر نيز به عنوان ماده مناسب براي ايجاد تيغه كمرنگ شد، اما در كهنه‌تپه‌سي آنچه جايگزين ابسيدين براي توليد تيغه‌هاي داس شده است، سنگ چرت است. به نظر مي‌رسد چنين الگويي در استفاده از ماده خام بيش از آنكه ويژگي محلي محوطه باشد يكي از ويژگي‌هاي فن‌آوري و اقتصاد عصر مفرغ قديم در منطقه محسوب مي‌شود.