كنايه‌هاي نويافته در «شرح زندگاني من»

«شرح زندگاني من» يا تاريخ اداري و اجتماعي دورة قاجار، اثر ماندگار عبدالله مستوفي، حسب حالي زنده و پوياست در توضيح و تشريح اوضاع اجتماعي و امور دولتي و اداري كشور در زمان حيات مؤلف كه به تصريح وي تاريخ نيست؛ اما با دقت و ظرافت تمام، گوشه‌هايي از تاريخ ايران را در زمينه‌هاي گوناگون، با لحني نسبتاً انتقادي، به تصوير كشيده است. اين كتاب يك دوره از تاريخ ايران را از زمان سطنت آقامحمدخان قاجار تا پايان دوران پادشاهي پهلوي اوّل در قالب زندگي‌نامه شرح و تفسير كرده است. شرح‌حال‌نويسان در آثار خود به شرح وقايع تاريخي و اجتماعي دوران زندگي خويش مي‌پردازند؛ اما از آنجا كه خاطره‌نويسي و حسب حال يكي از انواع ادبي به شمار مي‌رود، از اين لحاظ جايگاه خاصي را در ادبيات فارسي به خود اختصاص داده است. يكي از ابزار بيان معني به شيوه‌هاي مختلف با هدف بلاغت و تأثيرگذاري بيشتر بر خواننده، كنايه است كه در قاموس اهل بيان، پوشيده سخن گفتن و ترك صراحت و ايراد لفظ و ارادة معناي غير حقيقي با در نظر گرفتن مفهوم حقيقي، معنا مي‌شود. مستوفي در بخش‌هاي مختلف زندگي‌نامة خود از اين ابزار بياني در شكل‌هاي متنوع بهره برده است. اين پژوهش بر آن است تا نحوة كاربرد كنايه را در «شرح زندگاني من» بررسي و تحليل كرده و نوآوري‌هايي را كه مؤلف در اين زمينه به كار گرفته است، ارائه دهد.