بررسي بن مايه هاي آيين زُرواني در انديشه ي مولانا

تداوم فرهنگ ايراني در سرزمينمان هر چند با افت و خيزها يي همراه بوده، امّا ادامه داشته و دارد. آشنايان فرهنگ و ادب ايران مي دانند، اديان ايراني پيش از اسلام، عبارت بوده است از: آيين زرواني، ميترائيسم، زرتشتي، مانوي و مزدكي كه هر يك، روزگاري رونق و باورمنداني داشته و بر اين پايه تأثيراتي را در زبان و ادب و فرهنگ ايران گذاشته است. «زروانيسم» يا به تعبيري بهتر«آيين زروان» از گروه اديان رايج و معتبر يادشده است كه در آن، زروان(پهلوي:Zurwan، اوستاZrvan ) خداي زمان است، او سرشتي جاودانه و بي كرانه دارد و بنياد هستي و مبدأ آفرينش، و به اصطلاح(قائم به ذات) است. زروان خداي بخت و تقدير است. مولانا نيز به عنوان يك شاعر ايراني علاوه بر اينكه از عرفان اسلامي مايه گرفته، تا حدّي نيز تحت تأثير فرهنگ غني ايراني است و اعتقاد به سرنوشت، بخت و سهم از پيش تعييين شده، كه جزء جدايي ناپذير هر انساني است در آثار او كاملاً مشهود است. در اين جستار گذري خواهيم داشت بر انديشه و فلسفه ي زروانيسم در ايران باستان و قبل و بعد زرتشت، سپس با ذكر شواهدي به بن مايه هاي زرواني در انديشه مولانا اشاره خواهيم كرد.