بررسي تحليلي نقدها و آسيب‌شناسي «جريان‌شناسي» و ريشه‌شناسي انتقادات وارده بر آن

جريان‌شناسي از پديده‌هاي نوپيداي عرصه‌هاي علم و فرهنگ و سياست در جامعه‌ي ايران است و جلسات و نشست‌ها و آثار متعددي با اين عنوان برگزار و توليد مي‌شود؛ اما به دليل نبود چارچوب نظري مشخص و انضباط علمي، محققان هر يك با گرايش‌هاي فكري و دغدغه‌هاي فرهنگي و جهت‌گيري‌هاي سياسي خاص خود و بر اساس الگوي نظري پذيرفته‌شده شخصي آگاهانه و غيرآگاهانه خود، به مقوله‌بندي انديشه‌ها و طبقه‌بندي كنش‌گران فرهنگي و توضيح پديده‌هاي تاريخي، فكري و اجتماعي مي‌پردازند و اين امر سوءتفاهم‌ها، تشتت‌آراء و درهم‌ريختگي معرفتي را به دنبال داشته و مخاطبان را دچار سردرگمي و تحيّر كرده است. بنابر بررسي صورت گرفته، جريان‌شناسي نه در حد يك‌سري مباحث ژورناليستي، بلكه بايستي به‌عنوان يك دانش‌ميان‌رشته‌اي مورد تحقيق قرار بگيرد. طبق اين بررسي، جريان‌شناسي دانشي است كه يكي از حقايق اجتماعي را به عنوان موضوع خود برگزيده كه عبارت است از «جريان». همچنين جريان نيز عبارت است از پديده‌يِ اجتماعيِ متشكل از مجموعه‌ي اصول و فروض معرفتي (=نظام مشترك معنايي) بوده كه جمعيتي نظام‌يافته(=مديريت شده) بر اساس آن عمل كرده و اثر مي‌گذارند. جريان حقيقتي متشكل از اركان متعدد است كه با يكديگر در ارتباط‌اند و جريان را به صورت يك سيستم شكل مي‌دهند. اما بررسي‌ها نشان مي‌دهد، بر توليدات جريان‌شناسانه‌ي موجود، نقدهايي وارد شده و اساساً جريان‌شناسي در معرض آسيب‌ها و خطراتي است. اين مقاله در تلاش است تا در راستاي تثبيت و تقويت هويت دانشي «جريان‌شناسي» و جلوگيري از آسيب‌هايي كه جريان‌شناسي را تهديد مي‌كند، از طريق تحليل منطقي تعريف اين دانش و لوازم آن و همچنين بررسي توليدات موجود و نظريات مطروحه درباره‌ي آن‌ها، نقدهاي موجود را بيان كرده و آسيب‌هايي كه جريان‌شناسي را تهديد مي‌كند بيان كند. همچنين با ريشه‌يابي انتقادات وارده، مسير را براي برطرف‌سازي اين انتقادات فراهم آورد.