تأملي بر فلسفۀ علم از منظر علامه محمدتقي جعفري

وقتي از «فلسفۀ علم» سخن گفته مي‌شود، پرسش‌هايي از قبيل تعريف «علم» و «فلسفه»، ارتباط ميان فلسفه و علم، تعريف «فلسفۀ علم»، روش‌هاي علمي معتبر، وظايف فلاسفه و عالمان، نقش و هدف فلسفۀ علم و ... ذهن پرسشگر را به خود مشغول مي‌دارد. فلاسفۀ بسياري، هر يك از منظر خويش به اين پرسش‌ها پاسخ داده‌اند. با توجه به تعابير مختلف و اختلافاتي كه گاهاً ميان علم و فلسفه از سوي فلاسفه و عالمان مطرح مي‌شود؛ اما اين دو چنان درهم‌تنيده‌اند كه همواره نيازمند يكديگرند. علامه محمدتقي جعفري نيز يكي از محققين دغدغه‌مندي بود كه در زمينه علم، فلسفه، فلسفۀ علم، علوم انساني و ... آثار ارزشمند بي‌شماري به رشتۀ تحرير درآورده است. وي علاوه بر تعريف دقيق علم و فلسفه، به اين مهم اشاره مي‌كند كه انتظار ما از فلاسفۀ علم فراتر از آن است كه تنها به متدولوژي علوم توجه نمايند، چرا كه بايد در مورد مسائل ارزشي نيز تأمل و مداقه نمود. وي با تأكيد بر اين نكته كه بايد از نگاه كارمندوارانه به علوم انساني -كه نگاه فعلي غالب است- دوري جست؛ با توجه به حيات معقول و نقش علم در مسير حيات تكاملي انسان، وظايفي را براي فلسفۀ علم به تصوير مي‌كشد. از آنجايي كه اهميت روزافزون اين حوزه و پيوند گسست‌ناپذير فلسفه و علم، بيش از پيش هويداست، در اين نوشتار برآنيم تا از ديدگاه علامه جعفري به اين مهم بپردازيم.